به گزارش متادخت، وقتی سایه جنگ و بحران بر زندگی جوامع سنگینی میکند، تنها زیرساختهای مادی و اجتماعی نیستند که دچار تزلزل میشوند، بلکه تار و پود روابط انسانی و سلامت روان در نهاد خانواده نیز دستخوش تغییرات عمیقی میگردد. از تغییر در روتینهای روزمره و جابهجایی در ساختار مشاغل گرفته تا تغییر در خلقوخوی اعضای خانواده، همگی نشاندهنده گذار از یک زندگی منظم به وضعیتی پر از اضطراب و ناپایداری هستند. در چنین شرایطی، خانواده نه تنها یک واحد اجتماعی، بلکه نخستین خط دفاعی در برابر آسیبهای روانی محسوب میشود.
مدیریت این بحران، از مدیریت اضطراب در خودِ والدین آغاز میشود؛ چرا که زبان بدن و حالات هیجانی والدین، نخستین سیگنالهایی است که کودکان برای درک امنیت یا ناامنی دریافت میکنند. در این میان، حساسترین بخش ماجرا، مواجهه با دنیای بیدفاع کودکان است. نادیده گرفتن احساسات آنها یا تلاش برای انکار واقعیت، میتواند آسیبهای جبرانناپذیری بر سلامت روان نسل آینده وارد کند. وظیفهی اصلی والدین در این دوران، فراهم کردن فضایی امن برای برونریزی هیجانی و ایجاد پناهگاهی از جنس عاطفه است.
در این مصاحبه اختصاصی، خانم مهدیه غفاری، کارشناس ارشد روانشناسی، بازیدرمانگر کودک، به کالبدشکافی این تغییرات روانی و ساختاری میپردازد و با نگاهی کارشناسانه، راهکارهای عملی برای مدیریت ترس، نحوه گفتگو با کودکان درباره واقعیتهای تلخ و اهمیت تقویت پیوندهای عاطفی در مسیر تابآوری روانی خانواده را ارائه میدهد. او بر این باور است که در شرایط بحرانی، تعادل رفتاری و کیفیت روابط عاطفی، کلیدیترین ابزار برای متعادلسازی هیجانات منفی و حفظ انسجام خانواده است.
- خانواده در وضعیت جنگ چه تغییرات روانی و ساختاری را تجربه میکند؟
یکی از ابتداییترین تغییراتی که هر خانوادهای به نوعی تجربه میکند، تغییر در روتینها و برنامهی روزمره افراد خانواده است. در این ایام برخی کلاسها آنلاین و برخی کلاسها کنسل شدند، برخی مشاغل به حالت دورکاری و برخی به حالت تعلیق درآمدند، برخی خانوادهها در سفر هستند و برخی خانوادهها زندگیای جمعی را تجربه میکنند، عموما ساعات خواب و بیداری افراد به هم خورده است و …
تغییر در سبک و ساختار زندگی اساسا منجر به تغییر خلق و خوی افراد میشود که تبعات آن در روابط بین فردی قابل ملاحظه است. مثل: بیحوصلگی، پایین آمدن آستانه تحمل، تجربه احساساتی مثل ناامیدی و شکست که البته همه این موارد در شرایط کنونی اجتناب ناپذیرند، آنچه حائز اهمیت است آگاهی نسبت به افکار و احساسات فعلی خود است و اینکه هر فرد با توجه به شرایط فعلی و منحصربفرد خود، بتواند فعالیت و مشغولیتی برای این روزهای خود تعریف کند.
چه بسیار ابعادی از زندگی بودند که به دلیل مشغله توان پرداختن به آن نبود اما اینک زمان بسیار خوبی برای رسیدگی به آنهاست. مثل تقویت بعد معنوی، مثل تقویت بعد عاطفی در بین اعضای خانواده و…
- نقش پدر و مادر در مدیریت اضطراب و ترس اعضای خانواده چگونه باید باشد؟
والدین نقشی کلیدی در مدیریت اضطراب دارند. چک نکردن مداوم و لحظه به لحظهی اخبار، توجه به مکالماتی که جلوی کودکان انجام میشود از نکات حائز اهمیتی در باب جلوگیری از مضطرب شدن کودکان هستند. همچنین والدین باید به حالات بدنی خود هم توجه ویژه داشته باشند. چرا که کودکان با دقت شما را رصد میکنند و حالات ترس و اضطراب را کاملا از چهره شما دریافت میکنند. بنابراین آگاهی به زبان بدن بسیار مهم است. حفظ کردن آرامش در لحن، چهره و رفتار شما در آرامش کودکان تاثیرگذار است.
- کودکان در زمان بحران بیشتر در معرض چه نوع آسیبهای روانی قرار میگیرند؟
از جمله آسیبهای روانی که ممکن است کودکان در معرض آن قرار بگیرند، نادیده گرفته شدن و سرکوب شدن احساساتشان است. جملاتی مثل نترس، قوی باش، از فلانی یاد بگیر او اصلا نمیترسه، شلیک مستقیم به سلامت روان کودکمان است.
وظیفه والدین فراهم کردن فضایی پذیرا و امن برای برونریزی هیجانی کودک است. با کودکمان گفتکو کنیم اینکه ترسیدن طبیعی است و حتی والدین هم ممکن است از صدایی بلند و ناگهانی بترسند. مهم این است که شما به عنوان الگوی عینی برای کودک، هنگام ترس به آرامسازی خود بپردازید و شروع به تنفس عمیق کنید تا به او یادآور شوید ترسیدن یک هیجان طبیعی است و هیچ اشکالی ندارد.
یکی دیگر از آسیبهایی که ممکن است ناخواسته به سلامت روان کودکمان وارد کنیم دادن حس بیپناهی و عدم امنیت در شرایط کنونی است. کودکان به لحاظ ذهنی نیاز دارند تا مطمئن شوند شما به عنوان پناهگاهی امن در کنارشان هستید و آنها را رها نمیکنید. پس در پاسخ به سوالاتی مثل اینکه حالا چی میشه؟! جنگ تا کی طول میکشه؟! نگویید نمیدونیم چی پیش میاد بلکه بگویید هرچه پیش بیاد ما کنار هم هستیم و بعد از خدا ما مراقب شماییم.
- بهترین شیوه والدین برای توضیح شرایط جنگ یا بحران به کودک چیست؟
تا جایی که میتوانید تلاش کنید تا کودکان را از اخبار دور نگه دارید. بعد مطمئن شوید که کودک شما در چه حد میداند و به اندازه اطلاعاتی که دارد با او گفتگو کنید نه انکار کنید و نه اطلاعاتی بیشتر به او بدهید.
تحت هیچ شرایطی به او دروغ نگویید اما همه واقعیت را هم نگویید. نقش ارتباطات عاطفی بین اعضای خانواده در تابآوری روانی چقدر مهم است؟تعادل رفتاری در همه شرایط برای همه افراد با چگونگی روابط عاطفی رابطه مستقیم دارد. در شرایط بحرانی، رابطه عاطفی از اهمیت بیشتری برای متعادلسازی هیجانات منفی برخوردار میشود.
