به گزارش متادخت، تصور کنید فرزندتان در اتاقی نشسته که درِ آن رو به جهان بیپایانی باز میشود؛ جهانی پر از رنگ، هیجان، رقابت، دوستی و گاهی خطر. این در، صفحهٔ یک گوشی یا تبلت است.
دنیای دیجیتال دیگر «آیندهٔ کودکان» نیست، بلکه «حالِ زندگی» آنهاست؛ جایی که بازی میکنند، یاد میگیرند، هیجان را تجربه میکنند و حتی هویت خود را شکل میدهند.
والد امروز نه نگهبان پشت در، بلکه باید همراهی آگاه در مسیر رشد کودک باشد؛ همراهی که بداند چه زمانی دست کودک را بگیرد، چه زمانی کنارش بنشیند و چه زمانی مسیر را به او نشان دهد.
در این گزارش با حضور «علیرضا فراهانی» کارشناس بازیهای رایانهای و مشاور بنیاد ملی بازیهای رایانهای نقش والدین در مواجهه با بازیها و فضای دیجیتال را بازتعریف میکند.
همراه کودک باشید
والدین در عصر حاضر، نه فقط مراقب بلکه همراه تربیتی کودک در جهان مجازی هستند. همراهی مؤثر یعنی درک اینکه بازی دیجیتال، امروزه بخشی از سبک زندگی کودک است، نه دشمن آن. برای تحقق تربیت متعادل، چند گام عملی ضروری است که باید بهصورت یک نظام تربیتی اعمال شوند. فراهانی این گامها را تشریح میکند.
۱. بازیها را بشناسید
به اعتقاد فراهانی، اولین گام شناخت محتوا و محیط بازیها (Digital Literacy) و توجه به ردهبندی سنی بازیها است.
والدین نمیتوانند از چیزی که نمیشناسند محافظت کنند. آنها باید بدانند فضای بازی شامل چه نوع رفتارها، تبلیغات و پیامهایی است. این شناخت از استرسها و آسیبهای احتمالی پیشگیری میکند.
در این مسیر «استفاده از سیستمهای ردهبندی سنی مانند سامانهٔ ردهبندی سنی «اسرا» (ESRB) تنها نقطهٔ شروع کار است و لازم است والدین خود به عمق بازی پی ببرند. سامانهٔ «چه بازی» هم میتواند کمککننده باشد.»
۲. قاعده، ساختار و پیشبینی برقرار کنید
کودکان در چارچوب رشد میکنند. تعیین قوانین زمانی و مکان بازی باید از ابتدا روشن، شفاف و قابل پیشبینی باشد.
فراهانی دربارهٔ «قانون زمان» توضیح میدهد «حداکثر زمان بازی روزانه یا هفتگی را برای فرزندتان تعیین کنید. محدودیت زمانی را میتوان بهصورت تابعی از فعالیتهای دیگر تعریف کرد. مثلاً بازی فقط بعد از اتمام تکالیف و قبل از شام مجاز باشد.»
«قانون مکان» میگوید صفحهنمایشها نباید در اتاق خواب باشند تا حریم خصوصی و خواب کودک مختل نشود.
در این زمینه فراهانی استفاده از اپلیکیشنهای کنترل مثل «ایمینو» را توصیه میکند که میتوانند زمان و شبکه را کنترل کنند. البته اپراتورها سامانهٔ اینترنت کودک دارند. گوشیهای هوشمند هم چنین قابلیتهایی دارند.
۳. در کنار فرزندتان حضور فعال داشته باشید
بازی مشترک یا مشاهدهٔ فعال (Co-Playing) گام دیگری است که والدین باید بردارند. حضور منفعل و صرفاً نظارتی کافی نیست. به گفتهٔ فراهانی، شرکت والد در بازی (حتی برای مدت کوتاه) یا مشاهدهٔ فعال، فرصتی بینظیر برای گفتوگو دربارهٔ اخلاق، انتخابها و پیامدها فراهم میکند.
هنگام بازی، والد میتواند سؤالاتی عمیقتر مطرح کند. مثلاً «چطور توانستی آن معما را حل کنی؟» یا «اگر این شخصیت با تو بدرفتاری کرد، چه واکنشی نشان میدهی؟» این گفتوگوها، فضای مجازی را به کلاس درس اخلاق تبدیل میکند.
۴. بازی دیجیتال به تمام زندگی کودک تبدیل نشود
توازن محیطی (Physical Balance) در تعامل کودک با بازی باید رعایت شود. رشد حواس و ارتباط چشمی برای سلامت روانی ضروری است. در واقع، بازی دیجیتال باید بخشی از زندگی باشد، نه تمام آن.
فراهانی در این باره میگوید «کودک باید تجربهٔ بدن، طبیعت، ورزش و ارتباط واقعی، یعنی چهره به چهره را همزمان با بازی دیجیتال داشته باشد. این توازن تضمین میکند که سیستم عصبی کودک از تحریکات غیرطبیعی دوری کند.»
۵. با کودک دربارهٔ احساسات دیجیتالش حرف بزنید
گفتوگو دربارهٔ احساسات دیجیتال (Emotional Bridging) گام مهم دیگر در مسیر همراهی والدین با کودک است.
به اعتقاد این کارشناس بازیهای رایانهای، والد باید به کودک بیاموزد که چگونه تفاوت میان هیجان مجازی و شادی واقعی را درک کند. زمانی که کودک از بازی دست میکشد، والد باید به او کمک کند تا «انتقال» از دنیای مجازی به واقعی را مدیریت کند.
«آیا هیجان باقیمانده از بازی، کمکی به تمرکزت روی کتاب میکند؟» یا «احساس برنده شدن در بازی چه تفاوتی با احساس کمک کردن به دوستت داشت؟» این پرسشها به درونیسازی ارزشهای اخلاقی کمک میکند.
فراهانی میگوید «در عمل، خانوادههایی که در کنار قانونگذاری، امنیت (اطمینان از محتوای بازی) و محبت را هم تأمین میکنند، با کمترین چالش اعتیاد دیجیتال روبهرو میشوند. حضور واقعی والد در کنار کودک، مهمتر از هر فیلتر اینترنتی است. والدِ حاضر، بهترین نرمافزار تربیتی است.»
وقتی بازی دیجیتال خطرناک میشود
دنیای بازیهای دیجیتال آنقدر فراگیر شده که حذف آن ممکن نیست. البته حاکمیت باید اقدام به حذف محتوای مستهجن و مبتذل کند و به طور جدی مانع ترویج آنها شود که متأسفانه برخی مؤسسات و ارگانها انجام میدهند.
اما میتوان بازیهای مثبت را به فرصت رشد تبدیل کرد. بازی دیجیتال خوب منبع هیجان، یادگیری و خلاقیت است؛ و بازی دیجیتال بد، ابزار فرار از واقعیت و تخلیهٔ هیجانات کنترلنشده.
فراهانی با بیان این نکات، تفاوت اصلی میان این دو وضعیت را در نگاه و عملکرد والدین تحلیل میکند؛ «اگر والد حضور داشته باشد، کودک از فناوری برای رشد فردی و تعمیق مهارتهای شناختی خود استفاده میکند. اگر والد غیبت کند، فناوری جای محبت، ساختار و هدایت تربیتی را میگیرد و تبدیل به ابزاری برای ارضای نیازهای عاطفی برآوردهنشده میشود.»
سه اصل طلایی برای کودکان دنیای دیجیتال
بنابراین، تربیت مؤثر در دنیای دیجیتال بر سه اصل استوار است:
شناخت محتوا و نیاز روانی کودک،
مدیریت عاطفی و زمانی،
همراهی و گفتوگوی پیوسته.
فراهانی در انتها میگوید «کودک آینده نه در جهان بدون فناوری، بلکه در جهانی انسانیتر و آگاهتر رشد خواهد کرد؛ جهانی که در آن، بازی پلی است میان عقل دیجیتالی و قلب انسانی. پس اگر کودک زیر ۱۲ سال دارید، حتماً او را در فضای مجازی همراهی کنید و راهنمای او باشید.»
منبع: فارس
