از زمان ابلاغ قانون ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی، 16 سال سپری شده است اما همچنان این فرصت اقتصادی نتوانسته بازده مطلوبی را نصیب خود سازد.
به گزارش متادخت، زمانی که دولت دهم قانون مشاغل خانگی را برای اجرا به وزارت کار و امور اجتماعی ابلاغ کرد، این ایده آرمانی مدنظر بود که بتوان از قِبَل گروههای شغلی که پاره وقت بودند یا در منازل انجام میشدند و به سرمایه چندانی نیاز نداشتند، به سودهای مقبول اقتصادی دست یافت. حداقل انتظار این بود که مشاغل خانگی بتوانند چرخه اقتصادی خانوادهها و خویشان پیرامون خود را به ویژه در مناطق کم برخوردار به رونق بیندازند. در ادامه، مشاغل خانگی میتوانست فرصتی برای شکوفایی اقتصاد محلات و شهرها باشد. نقطه تمرکز بر صنایع دستی بود؛ به شکلی که چه در شهرها و چه در روستاها، مشاغل خانگی بنبستهای اقتصادی را میشکست و زمان و منابع سوخت شده را به سود میرساند، اما عملاً این اتفاق نیفتاده است. صحبت با فعالان مشاغل خانگی نشان میدهد هنوز در ابتداییترین پلههای این طرح مهم، مشکلات جدی وجود دارد؛ از جمله در تعریف شغل خانگی. در کنار آن موضوعاتی مانند نحوه پیادهسازی و در ادامه فروش کالا نیز مطرح است.
هنوز اطلاعات اولیه از شاغلان مشاغل خانگی نداریم
پژوهشگر مشاغل خانگی معتقد است برای رونق بخشیدن به امری به اطلاعات اولیه نیاز داریم در حالی که در بحث مشاغل خانگی هنوز نمیدانیم شاغلان مشغول به چه کاری هستند و چه شغلی، خانگی محسوب میشود تا تاثیر آن در اقتصاد خانوادهها و محلات را بررسی کنیم.
فرخهاشمی در گفتگو با متادخت تصریح کرد: از سال 89 که مجوز مشاغل خانگی صادر شده است هنوز که هنوز است خیلیها کاموابافی و ترشیانداختن را مشاغل خانگی میدانند در حالی که در سامانه مشاغل خانگی 500 مورد شغل در شهرها و روستاها درج شده است.
وی با اشاره به مطالعات و پژوهشهای خود ادامه داد: «بنده در کتاب «کسب و کارهای خانگی» 717 مورد شغل خانگی را مطرح کردهام که چه مجوز فعالیت داشته باشد یا نه، در تعریف، جزو مشاغل خانگی محسوب میشوند. این کتاب تمامی مفاهیم، تعاریف و روند راه اندازی مشاغل خانگی را مطرح کرده است.»
موازی کاری زیاد است
به گفته این مشاور کسب و کار، در محلات نیز اطلاعرسانی درستی برای مشاغل خانگی صورت نگرفته است. فعالیتها در محلات جزیرهای است. سرای محله، فرهنگسرا و مساجد همگی در حوزه مشاغل خانگی مدعی فعالیت هستند اما اینکه همه این فعالیتها منسجم باشند متأسفانه نبوده است. حتی در کار تیمی نیز چندان موفق عمل نمیکنیم و آموزشهای لازم را ندیدهایم.
هاشمی با تاکید به ضرورت ایجاد بانک اطلاعاتی مشاغل خانگی در محلات اضافه کرد: «به عنوان مثال ممکن است فردی نیاز به غذای خانگی داشته باشد اما نمیداند در محله او چه کسی غذای خانگی تهیه میکند. در حالی که یک فرد شاغل در این زمینه میتواند غذای خانگی مورد نیاز محله خود را تأمین کند و به سود دست یابد.»
حتی در محلات هم افراد از مشاغل هم مطلع نیستند
وی بیان کرد: در محلات برای رشد اقتصادی از قِبَل مشاغل خانگی لازم است اطلاعرسانی کاملی انجام شود و کمیتهای، نهادی، مجموعهای عهدهدار نظم بخشی به این امور شود.
این پژوهشگر به ضرورت تعریف جامع زیست مشاغل خانگی، چالشها، معایب و مزایای آن تاکید کرد و گفت: لازم است از هر فرصتی در محلات برای اطلاعرسانی مشاغل خانگی بهره جست و اهالی محل را در جریان اقداماتی که انجام میشود، قرار داد.
وی موضوع مهم دیگر را نحوه فروش تولیدات در مشاغل خانگی دانست و متذکر شد: در برخی مواقع فرد تولید کننده خوبی است اما فروشنده خوبی نیست و این مسئله به بازاریابی وی لطمه میزند.
هاشمی تاکید دارد که در حوزه مشاغل خانگی آگاهی بخشی در زمینه راهاندازی و معرفی کسب و کار ضرورت ویژه دارد و قبل از هر اقدامی باید به این مسائل توجه داشت.
محل تولید، دغدغه جدی مشاغل خانگی
یکی دیگر از فعالان میدانی مشاغل خانگی تاکید دارد که این گروه از مشاغل هم مزایا و هم معایبی دارند. هر چند فرد در خانه خود و کنار اعضای خانواده کار میکند اما به تجربه بارها دیده شده که برای سر و صدا یا سایر مسائل شغلی، همسایهها معترض شدهاند.
صدیقه سیدحسینی در گفتگو با متادخت با ذکر مثالی به تجربه راهاندازی واحدهای خانگی فرآوری مواد غذایی اشاره کرد و افزود: ما به 10 خانواده دستگاه دادیم و محصولاتشان را میخریدیم اما هم سر و صدای رفت و آمدها موجب اعتراض همسایهها بود و هم رطوبت و بوی ناشی از کار کردن با دستگاه موجب اعتراض شد. مستآجر بودن افراد هم برنامهریزیهای ما را به هم میریخت. در نهایت مجبور شدیم دستگاهها را جمع کنیم و یک جا متمرکز شویم.
مؤسس آکادمی «آباوید» مهمترین مشکل در تاثیر ناکافی مشاغل خانگی را آشنا نبودن به کسب و کار عنوان کرد و ادامه داد: هر چند برخی خانمها میتوانستند خود را به درآمد 40 میلیونی برسانند اما در مشاغل خانگی بیشتر تمرکز به درآمدزایی است. اینکه این درآمد به چه نحوی به دست بیاید و آگاهی در این زمینه بیشتر شود، چندان مورد توجه نیست.
حسینی تاکید دارد که در مشاغل خانگی هر کسی بخواهد اقدامی داشته باشد باید دانش خود را اضافه کند. مشاغل خانگی نقشهای شبیه اسنپ نیاز دارد که از بهترین و کوتاهترین مسیر ما را به مقصد برساند و این کوتاه ترین مسیر با آگاهی در کسب و کار به دست میآید.
راهبر روستایی و مدرس؛ تاکید دارد که افرادی که به آگاهی خود توجه دارند راحتتر در مشاغل خانگی پیشرفت میکنند چرا که به سرمایه زیادی نیاز ندارد و پربازده است. در محلات نیز نشر چنین آگاهی ضرورت دارد.
دولتها در طول مدت شکلگیری مشاغل خانگی، هم در صرف هزینه و هم در پایش روند فعالیت تولیدکنندهها مشارکت کردهاند. اما امروز شاهد این هستیم که مشاغل خانگی از چارچوبهای سنتی خود عبور نکرده است. قالبی که تا برنامهریز نیز آن را نمیشکند و تا شکسته نشود نمیتوان انتظار شکوفایی این فرصت اقتصادی را داشت.
به قلم ونوس بهنود؛ خبرنگار اجتماعی
