به گزارش متادخت، آفتاب مدینه گرمتر از روزهای قبل می‌تابید. رقیه از اتاق سراسیمه بیرون آمد. هر دو دستش را پیاله کرده بود و زیر بینی گرفته بود. خون از لای انگشت‌هایش می‌چکید. خود را به سایه‌گاه گوشه حیاط رساند. روی سنگفرش کف حیاط نشست و به دیوار خشتی تکیه داد. خون مثل آبی که از چشمه‌گاه می‌جوشد از سوراخ‌های بینی‌اش سرازیر بود و روی پیش‌سینه پیراهن سفیدش شره می‌کرد. چشم‌های رقیه که به تنه نخل گوشه حیاط مانده بود از رمق افتاد. سفیدی، جای رنگ تنه نخل را گرفت. صدای خلخال‌های افراح در گوشش طنین انداخت. افراح، کماچدان سنگی را کنار گذاشت؛ تاج سر رقیه را در مشتش گرفت و سر او را به جلو خم کرد.
ـ چند بار به شما بگویم این قدر کار سنگین نکنید بانو!
رقیه به سرفه افتاد. افراح با دست دیگر تیغه بینی رقیه را فشار داد.
ـ دهان‌تان را باز کنید بانو! با دهان نفس بکشید.
خون، روی سطح صیقلی حیاط راه می‌گرفت و درزهای بین سنگ را سرخ می‌کرد. جریان خون که کم‌رمق شد افراح سر رقیه را بالا گرفت. کماچدان را برداشت. گَرد داخل آن را توی مشتش ریخت و آن را جلوی بینی رقیه گرفت.
ـ نفس عمیق بکشید بانو! این گَرد برای دفع خونریزی نافع است.
نفس کم‌جان رقیه فقط توانست غباری از گرد را به بینی بکشد. افراح، مشت پر از گرد را به سوراخ بینی رقیه چسباند.
ـ کمی بیشتر بانو!
رقیه همه توانش را توی نفسش ریخت و گرد را به بینی کشید. چیزی نگذشت که خون از جریان افتاد. افراح با لبه آستینش لب و چانه رقیه را پاک کرد. سر رقیه روی سینه افراح افتاد.
ـ حال‌تان خوب است بانو؟
رقیه دو بار سر را به پایین تکان داد.
ـ اجازه می‌دهید به دنبال سرورم بروم تا برای‌تان حکیم بیاورد؟
رقیه چند بار سرش را به اطراف تکان داد. افراح کف حیاط چهار زانو نشست و سر رقیه را به دامان گرفت.
ـ حق دارید بانو! من هم باشم هیچ وقت سراغ کسی که قاتل جانم هست نمی‌فرستم.
رقیه چشم باز کرد. افراح نگاه سنگین او را روی صورت خود احساس کرد.
ـ قربان آن نگاه مهربان‌تان بروم مگر بی‌راه می‌گویم.
افراح بی‌راه نمی‌گفت؛ رقیه هم این را خوب می‌دانست. پس از غائله عموی شوهرش که رسول خدا خون او را هدر می‌دانست، تن و بدن رقیه آشنای چوب و تازیانه شویش شده بود. مغیره، عموی شوهرش بود. همان کسی که در جنگ احد، حمزه عموی پیامبر را مثله کرده و لب و دهان رسول خدا را پاره کرده بود. رسول خدا خون او را هدر دانسته بود. مغیره فراری بود تا این که روزی ناشناس وارد شهر مدینه شد. خود را به در منزل برادرزاده‌اش رساند و حلقه در را کوبید. برادرزاده‌اش در خانه نبود. رقیه در را باز کرده بود. با دیدن مغیره خواست در را ببندد که مغیره صدا رساند به دنبال پول شتری آمده که به شوی او فروخته بوده. رقیه دنبال شوی خود فرستاده بود. شوهرش وقتی عموی کافر خود را دیده بود از فرط خشم خون به صورتش هجوم آورده بود و با صدای خفه غریده بود: «ای وای بر تو! مرا هلاک کردی و خودت را هلاک کردی! حاجتت چیست؟»
مغیره با خونسردی دور شوهر او چرخیده بود و گفته بود: «جانِ عمو! هیچ کس از تو به من نزدیکتر و سزاوارتر نیست! چرا از پدرزنت برای من امان نمی‌گیری؟»
رقیه هیچ‌گاه آن لحظه را فراموش نمی‌کرد. از بین دو لَتِ پنجره چوبی اتاق دیده بود که چطور شویش عموی کافر خود را در اطاقک چوبی کوچکی در گوشه حیاط جای داد و قطیفی روی او کشید.
رقیه هیچ‌گاه فراموش نمی‌کرد که وقتی شوهرش به اتاق آمد تا بگوید در را برای هیچ کوبنده‌ای باز نکنند و سّر این خانه را محفوظ بدارند، به پایین دشداشه او چنگ زده بود و خواسته بود از موقعیت خود سوء استفاده نکند.
بازوی رقیه تیر کشید وقتی یادش آمد شوهرش با سینه پا به بازوی او کوبید و او را از خود دور کرد و خط و نشان کشید که اگر راز این خانه فاش شود زنده‌اش نمی‌گذارد.
راز خانه فاش شده بود اما نه توسط رقیه؛ جبرئیل به اذن خدا بر رسولش وحی فرستاده بود که قاتل عمویش حمزه، در خانه ربیبه‌اش رقیه پنهان شده است. شوهرش اما نتوانست قبول کند. روزی نبود که به شب برسد و شبی نبود که به روز برسد و بدن رقیه با چوبه جهاز شتر نیلی و متورم نشود.
رقیه خواست از جایش بلند شود. افراح زیر بغلش را گرفت. رقیه از درد، دندان به هم سایید. نفس عمیقی کشید و به خون‌های روی پیراهنش نگاه کرد. رو به افراح کرد و پرسید: «آن گرد چه بود که چنین معجزه کرد؟»
آرامش صورت رقیه، دل افراح را به هم سایید. در جُبههاش رنگی از مهربانی خدیجه را دید. زنی که یتیم خواهرش را در بستری از آرامش زیر سایه رسول خدا به ثمر رسانده بود و حالا نبود که ببیند دخترخوانده‌اش سر به بالین نامردی و سیاهی دارد.
ـ نگفتی! آن اکسیر شفابخش را از کجا آوردی؟
ـ حبشه که بودیم از پیرزنی دستفروش خریدم. دخترک دل‌رحمی بودم که هرگاه دیناری ته کیسه‌ام را می‌گرفت خرج بینوایان می‌کردم. بساط پیرزن پر بود از علفهای خشک‌شده‌ای که برای عابران از خواص آنها می‌گفت. این گَرد را برای درمان خونریزی سقط جنین‌تان به من داد. یادتان می‌آید بانو؟
رقیه خوب یادش مانده بود. همه روزها و شب‌های دوران هجرت‌شان به حبشه را به یاد داشت. هفده نفری که شبانه از کورهراههای عربستان خود را به دریا رسانده بودند تا سوار کشتی شوند و به دیاری بروند که از آزار مشرکین در امان بمانند. اولین فرزندش را در این راه از دست داده بود. فرزندی که رنگ دنیا را هنوز ندیده بود و رزقی از دنیا نصیبش نشده بود.
ـ وقتی از بینی‌تان خون سرازیر شد یاد این گَرد افتادم. افراح دست به یقه برد و کیسه گرد را از توی یقه‌اش بیرون آورد. به همراه کیسه، گردن‌آویزی از موی بز که به آن دندان روباهی آویزان بود، نمایان شد. افراح دستپاچه شد و گردن‌آویز را توی یقه فرستاد. چهار دست و پا به سمت بانویش آمد و گفت: «قربان سرتان گردم! اینطور نگاهم نکنید. به من حق بدهید. من زاده دوران جاهلیتم و باریکه‌ای از رسوم اجدادم در خون دارم. ما سه بار هجرت کردیم و شبهایمان در بیابان‌های حجاز و دریای سرخ سپری شده؛ از ترس هول و جنّ این گردن‌آویز را به همراه داشتم و حالا هم برایم خاطرات آن دوران را زنده میکند.»
خاطرات دوران هجرت برای رقیه هم زنده شد. لقب سیده نساء مهاجرین را از همین هجرت سه‌باره داشت. هجرت اول‌شان به حبشه بود؛ چندی نگذشت که با شایعه ایمان قریش به پیامبر عزم مکه کردند. از دروازه شهر عبور نکرده دریافتند اهالی مکه هنوز بر پیشانی‌شان مُهر شرک و بتپرستی دارند؛ راه آمده را برگشتند و ساکن همان دیار غریب شدند. کودکش عبدالله دو ساله بود که در حبشه خبر هجرت پیامبر به مدینه را شنیدند. بار و بنه را بستند و جان‌شان به سر آمد تا بیابان‌های خشک و سوزان را پشت سر گذاشته و وارد مدینه شدند. رقیه نیمی از عمر بیست و دو ساله‌اش را در وادی‌های حجاز و سرزمین غربت گذرانده بود اما هیچ‌گاه مثل الان احساس دلتنگی و غریبی نکرده بود. ظلم شویش به او به پای سقط جنینش و فوت عبدالله شش ساله‌اش نمی‌رسید.
سنجاقکی روی لکه خون کف حیاط نشست. صدای خروس همسایه بلند شد. افراح که انگار می‌خواست از دل بانویش دربیاورد گفت: «همین صدای بدشگون که می‌شنوید! اگر من جای شما بودم با ترفندی از خودم دور می‌ساختم.»
بین ابروهای رقیه گره خورد و گفت: «صدای خروس بدشگون است؟»
افراح حق به جانب پاسخ داد: «برای شما که با ضربه این حیوان به چشم طفل‌تان او را از دست دادید؛ بله!»
پوست صورت رقیه جمع شد. کنیزش برای عقاید رسوب‌کرده دوران جاهلی در وجودش، داشت به هر چیزی چنگ می‌زد و او دلش نمی‌آمد با او تندی کند. سعی کرد از جایش بلند شود. افراح به کمکش آمد و ادامه داد: «شما هم اگر به حرف من گوش می‌دادید و هفت بار بر یکی از کُشتههای بزرگ قریش در روز بدر قدم می‌گذاشتید کودکان‌تان نمی‌مردند و الان حداقل در این خانه دو کودک، مثل مروارید از این ور به آن ور غلت می‌خوردند.»
رقیه پاکِشان خود را به آستانه در اتاق رساند. افراح پیش افتاد و بستر خواب رقیه را روی حصیر اتاق پهن کرد. رقیه روی تشک دراز کشید و به سقف چوبی اتاق چشم دوخت. تنه‌های نخل کنار هم، حول یک محور جمع شده بودند و به سقف، شکل دوّار داده بودند. مثل زندگی او که همه چیز دست به دست هم داده بودند و او را در وسط دایرهای از رنج قرار داده بودند. داغ یتیمی در خردسالی؛ طلاق او به دست پسر ابولهب؛ آزار قریش و هجرت از شهر و دیار؛ داغ دو طفل در سینه؛ ظلم همسر..
لب‌های رقیه خشک شده بود. افراح، باده گِلین را از کوزه آب کرد. آن را به لب رقیه چسباند. لب‌های رقیه تکان نخورد. افراح، رد نگاه رقیه را گرفت. باریکه‌ای از نور، روی سقف افتاده بود. بدن بی‌جان رقیه، شیون افراح را به عرش رساند.
پی‌نوشت: رقیه فرزندخوانده رسول خدا بود که در هجرت به حبشه و هجرت در مدینه حضور داشت. او ابتدا با یکی از پسران ابولهب ازدواج کرد اما پس از نزول سوره مسد، پسر ابولهب او را طلاق داد. سپس او با یکی از اصحاب رسول خدا ازدواج کرد که با او بسیار بدرفتاری می‌کرد؛ به‌گونه‌ای که رقیه، به خاطر آسیب‌های جسمی که از همسر خود دیده بود از دنیا رفت. او بزرگ زنان مهاجر در دو هجرت به حبشه و مدینه بود که به همین دلیل، پیامبر به او لقب سیده نساء مهاجرین را داده بود. رقیه به سفارش پیامبر، در بقیع دفن شد.
✍️مریم دوست‌محمدیان؛ نویسنده و پژوهشگر مطالعات جنسیت
