به گزارش متادخت، فیلم سینمایی «سونسوز» به نویسندگی و کارگردانی «رضا جمالی» و تهیهکنندگی «سلمان عباسی» یکی از فیلمهای اکرانشده در چهل و سومین جشنوارهٔ بینالمللی فیلم فجر است.این فیلم که به زبان آذری و در روستایی در اردبیل ساخته شده، ماجرای زنان و مردان یک روستا را روایت میکند که به طور گسترده و طی سالیان متمادی با مشکل عقیم بودن دسته و پنجه نرم میکنند.در این گزارش فیلم «سونسوز» را از منظر محتوایی و ساخت بررسی میکنیم.
ناباروری، ایدهٔ مرکزی فیلم
ایدهٔ اصلی «سونسوز» دربارهٔ ناباروری در یک روستا است که اتفاقات مختلفی را در زندگی اهالی آن روستا رقم میزند. «سونسوز» در لغت به معنی نازا و بیفرزند است.بسیاری از مردان روستا از سالها پیش بدون آنکه دلیل این مشکل را پیدا کنند یا به دنبال درمانش بروند، همسران خود را طلاق میدهند یا تجدید فراش میکنند، به این امید که از همسر دیگری بچهدار شوند. اما از همسران جدیدشان هم صاحب فرزند نمیشوند. در حالی که همسران قبلی در ازدواج با مردان شهری، بچهدار میشوند.با تکرار این تجربه اهالی روستا پی میبرند که مشکل ناباروی در روستایشان از سمت مردها است و دلایلی مثل «سموم کشاورزی» برایش میآورند که طبق گفتههای کارگردان، مستندات علمی آن هم وجود دارد.اما روایت فیلم که نیمی از آن به صورت نریشین برای مخاطب گفته میشود، از ۲۰ سال پیش آغاز میشود؛ که مردی از اهالی روستا بعد از اینکه همسر خود را به دلیل نازایی ۳ بار طلاق میدهد، دربارهٔ نازایی زنان روستایش فیلمی میسازد. زنان روستا برای حفظ آبرویشان فیلم را میسوزانند و سازندهاش را هم کتک مفصلی میزنند.حالا بعد از ۲۰ سال که همه کمکم دارند متوجه اصل مشکل میشوند، پیرمرد دوباره دست به کار شده تا برای جبران اشتباه گذشتهاش فیلمی بسازد که واقعیت را روایت کند.اما این بار هم قرار نیست کار سادهای در پیش داشته باشد. چون مخالفان سرسخت دیگری سد راهش هستند که میترسند با انتشار این فیلم آبروی خودشان و روستایشان برود.
«خانم دکتر» که از اهالی همان روستا است تلاش میکند هم به اهالی روستا در تشخیص و درمان مشکل ناباروریشان کمک کند و هم تدابیری بیندیشد که پیرمرد بتواند فیلمش را بسازد. او نقش واسطهٔ عاقلی را دارد که هم به فکر مردمش هست و هم اهمیت کار فرهنگی و هنری را میداند؛ هرچند در مجموع این فیلمسازی آنچنان در روستا جدی گرفته نمیشود.فیلم علاقهٔ فطری و ذاتی انسان به تولید نسل و حفظ بقا را نشان میدهد که به دلیل ناآگاهی و شاید تنبلی، به بیراهه میرود و به جای چارهجویی برای حل مشکل، به ویران کردن بنیان خانوادهها به دست مردان روستا انجامیده است.فیلمساز این ناآگاهی و حتی تعصب را به خوبی به تصویر کشیده، اما نه در ظاهری سیاه و آزاردهنده، بلکه با پوششی از طنز و سادگی.
مستندگونهای که داستانی است
«سونسوز» به نویسندگی و کارگردانی «رضا جمالی» و تهیهکنندگی «سلمان عباسی» به زبان آذری و در شهر اردبیل ساخته شده است. جمالی یک بار موضوع این فیلم را در فیلم کوتاه «کات» مطرح کرده بود، اما با پرورش آن ایده و افزودن بخشهای دیگری به آن، حالا فیلم بلندش را به جشنواره آورده که به نظر میرسد حضور موفقی هم بوده است.مخاطب، فیلم را با زیرنویس فارسی تماشا میکند که شاید برای عدهای خوشایند نباشد. اما اگر با این موضوع (که البته بنا به اهداف فرهنگی سازنده، ضروری هم بوده است) کنار بیاید، به احتمال زیاد از فیلم لذت خواهد برد.«سونسوز» اگرچه به موضوع دردناکی به نام «ناباروری» میپردازد، اما آنقدر زیبا، لطیف و طنازانه روایت میشود که درد این غصه را میکاهد و مخاطب را نه با رنج و اشک، که با خنده و لذت، کاملاً با خود همراه میکند.ساختار فیلم شبیه مستند است، اما قصه و خردهروایت هم دارد. در واقع فیلمساز در مرز بین قصه و مستند حرکت کرده که به نظر میرسد انتخاب خوبی برای اجرای این ایده بوده است.
خردهفرهنگها و طبیعت و زبان آذری در فیلم
«سونسوز» در فضایی روستایی، ساده اما رنگارنگ، بیتکلیف و آشنا روایت میشود. اگرچه زبان آذری برای مخاطب فارسیزبان درک نمیشود، اما او به خوبی آواها، لحنها و حسها را دریافت میکند و بازیگران را میفهمد.ظرافتها و لایههای طنز زبان شیرین آذری، خود بخشی از بار طنز قصه را به دوش میکشد و مخاطب را میخنداند. به طوری که در آخر فیلم حتی مخاطبی که از زیرنویس فارسی شکایت میکرد، اعتراف میکند که فیلم باید با زبان آذری روایت میشد.سنتها و خردهفرهنگهای اهالی روستا در هر گوشه از فیلم به چشم میخورد. کارگردان، طراح لباس و صحنه و حتی صدابردار و سایر عوامل، کاملاً با نگاه به این داشتههای غنی فرهنگی، فیلم خود را ساخته و پرداختهاند.حتی صدا، نور، رنگ و آرامش طبیعت هم سر جای خود قرار دارد و نه تنها دست و پاگیر فیلم نمیشود، بلکه به حظ و غنای بصری آن میافزاید. قابهای زیبا، چشمنواز و دلچسب از طبیعت اردبیل به خوبی به فیلم الحاق شده و به جان مخاطب مینشیند.جمالی و سایر عوامل فیلمش به خوبی به فرهنگ شهر و دیار خود وفادار ماندهاند و توانستهاند آن را در قابهایی دوستداشتنی به مخاطب ایرانی و خارجی نشان دهند.
کشف پیرمردهای مستعد آذری
«سونسوز» جز «مریم مؤمن» بازیگر نقش خانم دکتر، بازیگر شناختهشدهٔ دیگری ندارد و فیلمساز ترجیح داده از استعدادهای کشفنشدهٔ پیرمردهای همزبان خود بهره بگیرد؛ که در این انتخاب موفق هم بوده است.به طور مثال، شخصیت «مسلم» یکی از بامزهترین و دوستداشتنیترین شخصیتهای فیلم است که سادگی یک پیرمرد آذری روستایی را به خوبی به تصویر میکشد و صحنههای جذابی را رقم میزند.
«سونسوز» شریف و با حیا، اما دغدغهمند
«سونسور» اگرچه به موضوع حساس «ناباروری» میپردازد که میتواند به سادگی دستمایهٔ شوخیهای جنسی قرار بگیرد، اما فیلمساز دغدغهمند، در این بازی گیشهپسند نمیافتد و حرفش را در عین صراحت و شفافیت، در پردهای از حیا و شرافت، بدون شوخیهای مستهجن و جنسی میزند.این صراحت، حتی تلخ هم نیست. چون مردان روستایی با طنزی از جنس دیگر، از زمختی و گزندگی آن میکاهند و تلطیفش میکنند.
حرف آخر
فیلم «سونسوز» با روایت لطیف، طنز هوشمندانه و پرداختن به موضوع ناباروری، اثری قابلتأمل در سینمای ایران است که هم دغدغهمند و اجتماعی است و هم با حفظ شرافت و حیای فرهنگی، از تلخی موضوعش میکاهد.وفاداری به فرهنگ و زبان آذری، استفاده از طبیعت چشمنواز اردبیل و بهرهگیری از بازیگران بومی، به فیلم هویت و اصالت ویژهای بخشیده است.سونسوز نهتنها چالشهای اجتماعی و سنتهای نادرست را به تصویر میکشد، بلکه با نگاهی انسانی و هنری، به تأثیر آگاهی و پذیرش حقیقت در حل مشکلات جامعه اشاره دارد.
منبع: فارس
