به گزارش متادخت، در روایت‌های رایج از زندگی امام خمینی(ره)، اغلب تمرکز بر رهبری سیاسی و فکری ایشان است و کمتر به آن همراهی خاموش اما تعیین‌کننده‌ای پرداخته می‌شود که در متن زندگی روزمره، تبعید، سختی و مبارزه جریان داشت. همسر امام، بانویی بود که نه ‌فقط شریک زندگی، که همراه مسیر انقلاب بود؛ زنی که در سکوت، صبر، تربیت، گذشت و ایستادگی، سهمی واقعی در شکل‌گیری این تاریخ داشت. زندگی او، روایت زن مسلمانی است که در بزنگاه‌های حساس، «کنش‌گر» بود؛ چه در مدیریت خانه‌ای ساده در دل تبعید، چه در حفظ آرامش خانواده در روزهای فشار و تهدید و چه در همراهی عاطفی با مردی که بار یک ملت را بر دوش می‌کشید. پرداختن به زندگی همسر امام، تلاشی است برای دیدن نیمه‌ای کمتر گفته‌شده از انقلاب؛ نیمه‌ای که نشان می‌دهد پیروزی، حاصل همراهی‌های صبورانه و مجاهدانه نیز بوده است.

همسر امام؛ همراه مسیر، نه چهره‌ای در حاشیه

در روایت‌های رسمی و تاریخی از زندگی امام خمینی(ره)، تمرکز اصلی اغلب بر ساحت رهبری، مبارزه سیاسی و جایگاه تاریخی ایشان است؛ روایتی که ناخواسته، زیست خانوادگی امام و نقش همسر ایشان را به حاشیه می‌راند. این در حالی است که بررسی دقیق‌تر زندگی ایشان نشان می‌دهد همسر امام نه صرفاً یک همراه خانوادگی، بلکه بخشی از «متن مبارزه» بوده است؛ زنی که کنش او، اگرچه در سکوت و به دور از تریبون‌ها رقم خورد، اما در شکل‌گیری آرامش، ثبات و استمرار مسیر امام نقشی تعیین‌کننده داشت. بانو خدیجه ثقفی را باید در جایگاه «همراه مسیر» دید؛ کسی که از آغاز زندگی مشترک، آگاهانه وارد زیستی شد که با سختی، تهدید، فقر نسبی و ناامنی گره خورده بود. انتخاب این سبک زندگی، انتخابی منفعلانه نبود، بلکه نوعی پذیرش مسئولیت تاریخی بود. او می‌دانست که همسری یک مرجع دینی و مبارز سیاسی، به معنای زندگی معمولی نیست و همین آگاهی، از او شخصیتی صبور و در عین حال فعال ساخت. در این چارچوب، همسر امام نه در سایه نام ایشان، بلکه به‌عنوان یک زن مسلمانِ کنش‌گر معنا پیدا می‌کند؛ زنی که با حفظ آرامش خانواده، مدیریت خانه در شرایط بحران و همراهی عاطفی، امکان تداوم مبارزه را فراهم کرد. این همراهی، بخشی از تاریخ انقلاب است؛ تاریخی که بدون روایت زنانِ حاضر در پشت صحنه، روایتی ناقص خواهد بود.¹

زیست مشترک در دل سختی‌ها؛ خانه به‌مثابه سنگر

زندگی مشترک امام خمینی(ره) و همسرشان، از ابتدا با سادگی و دوری از تجمل تعریف شد؛ سبکی که در سال‌های تبعید، معنایی عمیق‌تر و سخت‌تر به خود گرفت. خانه، برای این زوج، صرفاً محل سکونت نبود؛ بلکه به سنگری تبدیل شد که باید در آن، ثبات، امنیت روانی و انسجام خانوادگی حفظ می‌شد. همسر امام در این میان، نقش محوری داشت؛ مدیریتی آرام و بی‌ادعا که اجازه نمی‌داد فشارهای بیرونی، بنیان خانواده را متزلزل کند. در تبعیدهای پی‌درپی، از ترکیه تا نجف و پاریس، او بار اصلی زندگی روزمره را بر دوش کشید؛ بی‌آنکه شکوه‌ای کند یا طلب دیده‌شدن داشته باشد. این نوع زیستن، نمونه‌ای از کنش زنانه‌ای است که در دل محدودیت‌ها، معنا پیدا می‌کند؛ کنشی که اگرچه در قاب دوربین‌ها ثبت نشد، اما در واقعیت، امکان استمرار مسیر مبارزه را فراهم آورد.²

• بیشتر بخوانید: روایت زنِ انقلاب اسلامی
  

صبر، مجاهدت و کنش خاموش زنانه

صبر در زندگی همسر امام خمینی(ره)، مفهومی ایستا و منفعلانه نیست؛ بلکه شکلی از مجاهدت آگاهانه است. او در طول سال‌های مبارزه، بارها با غیبت‌های طولانی امام، نگرانی‌های امنیتی، فشارهای روانی و آینده‌ای نامعلوم مواجه شد، اما این مواجهه، هرگز به کناره‌گیری یا تردید منجر نشد. این مجاهدت خاموش، در سکوت خانه و در لحظات تنهایی شکل گرفت؛ جایی که هیچ تماشاگری وجود نداشت. ایشان با کنترل اضطراب‌ها، ایجاد آرامش در فضای خانواده و جلوگیری از انتقال فشارها به امام، عملاً نقشی پشتیبان اما حیاتی ایفا کرد. چنین نقشی، اگرچه در ادبیات کلاسیک مبارزه کمتر دیده می‌شود، اما در واقعیت، یکی از ارکان پیروزی است. او نمونه‌ای از زنانی است که بدون حضور مستقیم در میدان سیاست، به‌عنوان «عامل تاریخی» عمل کردند؛ زنانی که با ایستادگی در زندگی روزمره، مسیرهای بزرگ تاریخ را هموار ساختند.

مادری، تربیت و تداوم یک گفتمان

نقش همسر امام خمینی(ره) در مقام مادر، بخشی جدایی‌ناپذیر از کنش اجتماعی و تاریخی اوست. تربیت فرزندان در شرایطی که پدر خانواده درگیر مبارزه، تبعید و مسئولیت‌های سنگین رهبری بود، نیازمند صبر، تدبیر و ثبات شخصیتی بالایی بود. او توانست با حفظ فضای عاطفی سالم و انتقال ارزش‌هایی چون ساده‌زیستی، اخلاق و آرامش، خانواده را از فروپاشی در امان نگه دارد. این تربیت، صرفاً یک وظیفه خانوادگی نبود؛ بلکه بخشی از تداوم گفتمان انقلاب در سطحی عمیق‌تر بود. خانه‌ای که در آن، اضطراب به یأس تبدیل نشود و سختی‌ها به ناامیدی نینجامد، خود بستری برای بازتولید مقاومت است. همسر امام با ایفای این نقش، نشان داد که مادری نیز می‌تواند شکلی از کنش اجتماعی و تاریخی باشد؛ کنشی که آینده را می‌سازد.

عشق، همراهی و سهم زن در پیروزی انقلاب

بررسی زندگی همسر امام خمینی(ره) نشان می‌دهد که انقلاب اسلامی، صرفاً محصول کنش‌های آشکار سیاسی نبود، بلکه در لایه‌های پنهان زندگی روزمره نیز شکل گرفت. رابطه عاطفی میان امام و همسرشان، رابطه‌ای مبتنی بر احترام، اعتماد و آرامش متقابل بود؛ رابطه‌ای که به امام امکان می‌داد در سخت‌ترین شرایط، تکیه‌گاهی امن در زندگی شخصی داشته باشد. این آرامش، پشتوانه‌ای روانی برای رهبری یک نهضت بزرگ بود. اما اهمیت همسر امام، فراتر از نسبت عاطفی و خانوادگی با رهبر انقلاب است. او به‌عنوان یک زن، با انتخاب آگاهانه زیست مجاهدانه، سهمی واقعی در پیروزی انقلاب داشت. صبر، تربیت، مدیریت خانه و همراهی خاموش او، بخشی از سازوکار اجتماعی انقلاب را شکل داد؛ سازوکاری که بدون آن، مبارزه در سطح کلان نیز با دشواری‌های جدی مواجه می‌شد. بازخوانی این نقش، به ما یادآوری می‌کند که تاریخ انقلاب، تنها در میدان‌های سیاسی و خیابان‌ها رقم نخورد، بلکه در خانه‌ها، در روابط عاطفی و در کنش‌های به‌ظاهر کوچک اما مستمر نیز ساخته شد. همسر امام خمینی(ره)، نمونه‌ای روشن از زنانی است که با حضور مؤثر اما کم‌ادعا، تاریخ را تغییر دادند.

منابع

1. ^{بانوی انقلاب، خدیجه‌ای دیگر: زندگی‌نامه خانم خدیجه ثقفی همسر امام خمینی (س) بر اساس دست‌نوشته‌ها و خاطرات ؛ نشر موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره). 1394}
2. ^{https://www.jamaran.news/%D9%85%D8%A4%D9%84%D9%81-168-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D8%AB%D9%82%D9%81%DB%8C}

 به گزارش مهدیه سادت نقیبی؛ خبرنگار