به گزارش متادخت، خانه بهعنوان کوچکترین واحد اجتماعی، مهمترین نقطه آغاز اصلاح الگوی مصرف به شمار میرود و زنان، بهویژه مادران و زنان خانهدار، به دلیل حضور موثر در مدیریت امور خانه، تهیه غذا، شستوشو، نظافت، مراقبت از کودکان و سالمندان و تنظیم رفتار مصرفی اعضای خانواده، جایگاهی محوری در ترویج فرهنگ مصرف بهینه دارند.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند صرفهجویی تنها به معنای کمتر مصرف کردن نیست، بلکه به معنای درست مصرف کردن است؛ مصرفی که نه موجب محرومیت خانواده از رفاه شود و نه فشار مضاعفی به منابع عمومی وارد کند. این نگاه زمانی در جامعه نهادینه میشود که از خانه و خانواده آغاز شود و زنان در این میان نقشی تعیینکننده دارند.
با آغاز روزهای گرم سال، استفاده از کولر، پنکه، یخچال، فریزر، ماشین لباسشویی و سایر وسایل برقی افزایش مییابد. همچنین مصرف آب برای شستوشو، حمام رفتن، آبیاری باغچهها و خنک نگه داشتن محیط خانه بیشتر میشود. در کنار این موارد، اگرچه مصرف گاز در تابستان نسبت به زمستان کمتر است، اما همچنان گاز برای پختوپز، گرم کردن آب و برخی امور خانگی مورد استفاده قرار میگیرد و رعایت مصرف بهینه آن نیز ضروری است.
به گفته مسوولان حوزه انرژی، ساعات اوج مصرف برق در تابستان از ظهر تا ساعات اولیه شب است؛ زمانی که استفاده از وسایل سرمایشی، اتو، ماشین لباسشویی، جاروبرقی و سایر لوازم پرمصرف میتواند بار زیادی به شبکه برق وارد کند. در این شرایط، هر خانواده با چند اقدام ساده میتواند سهمی در جلوگیری از خاموشیها، کاهش هزینهها و حفاظت از منابع ملی داشته باشد.
زنان؛ مدیران پنهان مصرف در خانه
در بسیاری از خانوادههای ایرانی، زنان مسوول اصلی برنامهریزی امور خانه هستند. آنان تصمیم میگیرند چه زمانی لباسها شسته، چگونه مواد غذایی نگهداری، چه مقدار آب برای شستوشو مصرف و وسایل برقی در چه ساعتی روشن شود و فرزندان چگونه با منابع آب و انرژی رفتار کنند.
این نقش، اگرچه گاهی در آمارهای رسمی کمتر دیده میشود، اما در واقعیت زندگی روزمره بسیار اثرگذار است. زنی که هنگام شستن ظروف، شیر آب را بیدلیل باز نمیگذارد؛ مادری که به فرزندانش یاد میدهد چراغ اتاق خالی را خاموش کنند؛ بانوی خانهداری که ماشین لباسشویی را تنها زمانی روشن میکند که ظرفیت آن کامل باشد؛ و زنی که با تنظیم دمای کولر و استفاده از پرده، سایهانداز و تهویه طبیعی، مصرف برق را کاهش میدهد، در حقیقت در حال مدیریت بخشی از منابع ملی کشور است.
زنان با رفتار خود، آموزش عملی به اعضای خانواده میدهند. کودکی که هر روز میبیند مادرش از آب با دقت استفاده میکند، در آینده نیز این رفتار را بهعنوان یک ارزش میپذیرد. بنابراین صرفهجویی در خانه فقط یک رفتار اقتصادی نیست، بلکه یک فرهنگ است؛ فرهنگی که از مادران به فرزندان منتقل میشود.
صرفهجویی؛ کمک به اقتصاد خانواده
یکی از جنبههای مهم مدیریت مصرف، کاهش هزینههای خانوار است. در شرایطی که هزینههای زندگی برای بسیاری از خانوادهها اهمیت زیادی دارد، صرفهجویی در مصرف آب، برق و گاز میتواند بخشی از هزینههای ماهانه را کاهش دهد.
اگرچه ممکن است صرفهجویی در نگاه نخست اقدامی کوچک به نظر برسد، اما مجموعه همین رفتارهای کوچک در طول ماه و سال تاثیر اقتصادی قابل توجهی دارد. استفاده درست از وسایل برقی، جلوگیری از هدررفت آب، مدیریت زمان شستوشو، استفاده از نور طبیعی و کاهش مصرف گاز در آشپزی، همگی میتواند قبضهای خانوار را کاهش دهد.
زنان خانهدار که به طور معمول نقش مهمی در تنظیم هزینههای خانواده دارند، به خوبی میدانند که مدیریت مصرف انرژی بخشی از مدیریت اقتصاد خانه است. بسیاری از آنان میگویند وقتی قبضهای آب، برق و گاز کاهش پیدا میکند، احساس میکنند تلاش روزانهشان نتیجه داده و بخشی از هزینه خانواده کنترل شده است.
فرهنگ مصرف در جامعه از خانه آغاز میشود. همانگونه که احترام، نظم، مسوولیتپذیری و همکاری در خانواده آموزش داده میشود، صرفهجویی نیز باید بهعنوان یک ارزش خانوادگی شناخته شود.
در بسیاری از خانهها، مادران نخستین مربیان فرزندان هستند. آنان با تکرار رفتارهای صحیح، کودکان را به رعایت نظم مصرفی عادت میدهند. برای نمونه، کودک یاد میگیرد هنگام خروج از اتاق چراغ را خاموش کند، هنگام شستن دستها شیر آب را زیاد باز نکند، برای نوشیدن آب به اندازه نیاز لیوان را پر کند و در استفاده از وسایل برقی دقت داشته باشد.
این آموزشها اگر از دوران کودکی آغاز شود، در بزرگسالی به رفتار پایدار تبدیل خواهد شد. جامعهای که شهروندان آن از کودکی با ارزش منابع آب و انرژی آشنا شده باشند، در برابر بحرانهای کمآبی، ناترازی انرژی و فشار بر شبکههای خدماتی مقاومتر خواهد بود.
نقش بانوان در مدیریت مصرف آب در آشپزخانه
آشپزخانه یکی از نقاط اصلی مصرف آب در خانه است. شستوشوی ظرفها، میوه، سبزی، مواد غذایی و نظافت روزانه باعث میشود بخش زیادی از مصرف آب خانوار در این بخش انجام شود. زنان خانهدار با تجربه و دقت خود میتوانند مصرف آب در آشپزخانه را بهطور چشمگیری کاهش دهند.
استفاده از ظرف یا لگن برای شستوشوی میوه و سبزی، باز نگذاشتن مداوم شیر آب هنگام شستن ظروف، استفاده از آب خاکستری برای آبیاری گلدانها در صورت امکان، تعمیر سریع نشتی شیرآلات، نصب سرشیرهای کاهنده مصرف و برنامهریزی برای شستوشو از جمله راهکارهایی است که بسیاری از زنان در خانه به کار میگیرند.
برخی از زنان خانهدار میگویند همین تغییرهای ساده باعث شده مصرف آب خانواده کاهش یابد، بدون آنکه کیفیت زندگی پایین بیاید. به گفته آنان، مصرف کمتر آب بیشتر از آنکه نیازمند هزینه باشد، نیازمند توجه و عادتسازی است.
مدیریت مصرف برق در وسایل سرمایشی
در تابستان، وسایل سرمایشی سهم زیادی از مصرف برق را به خود اختصاص میدهند. کولرهای آبی، کولرهای گازی و پنکهها اگر درست استفاده نشوند، میتوانند مصرف برق خانه را افزایش دهند.
کارشناسان توصیه میکنند خانوادهها از روشن گذاشتن طولانیمدت وسایل سرمایشی در اتاقهای خالی خودداری کنند، پوشال کولرهای آبی را بهموقع تعویض کنند، کانالها و دریچهها را بررسی کنند، در ساعات خنک روز از تهویه طبیعی استفاده کنند و تا حد امکان از پردههای ضخیم یا سایهانداز برای جلوگیری از ورود گرمای مستقیم خورشید بهره ببرند.
زنان در این زمینه نقش مهمی دارند؛ زیرا به طور معمول برنامه روزانه خانه را مدیریت میکنند و میتوانند با تنظیم زمان پختوپز، شستوشو و تهویه خانه، نیاز به مصرف زیاد برق را کاهش دهند. برای مثال، پختوپز سنگین در ساعات بسیار گرم روز موجب افزایش دمای خانه و استفاده بیشتر از کولر میشود. اگر برنامه غذایی و زمان پخت مدیریت شود، مصرف برق نیز کاهش مییابد.
بخش مهمی از مصرف بالای انرژی به عادتهای روزمره مربوط است؛ عادتهایی که گاهی بدون توجه تکرار میشوند. روشن ماندن تلویزیون بدون بیننده، باز ماندن درِ یخچال، استفاده همزمان از چند وسیله پرمصرف، شستن چندباره لباسها با ظرفیت کم، باز گذاشتن شیر آب هنگام نظافت و استفاده نامناسب از شعله گاز از جمله رفتارهایی است که موجب هدررفت انرژی میشود.
زنان خانهدار به دلیل حضور و نظارت بیشتر بر امور منزل، میتوانند این عادتها را اصلاح کنند. البته اصلاح رفتار مصرفی نیازمند گفتوگو، مشارکت همه اعضای خانواده و دوری از تنش است. اگر صرفهجویی به یک تصمیم خانوادگی تبدیل شود، اثر آن بیشتر خواهد بود.
برخی زنان میگویند برای موفقیت در این زمینه، بهتر است وظایف میان اعضای خانواده تقسیم شود. برای مثال، یکی از فرزندان مسوول خاموش کردن چراغهای اضافه باشد، دیگری مراقب بستن شیر آب باشد و پدر خانواده نیز در سرویس وسایل و تعمیر نشتیها همکاری کند. در این صورت صرفهجویی به یک کار جمعی تبدیل میشود.
مشارکت زنان در فرهنگسازی اجتماعی
نقش زنان در صرفهجویی تنها به خانه محدود نمیشود. بسیاری از بانوان در محله، مدرسه، مسجد، گروههای خانوادگی و فضای مجازی نیز بر رفتار دیگران اثر میگذارند. زنان میتوانند تجربههای موفق خود در کاهش مصرف آب، برق و گاز را با دیگران به اشتراک بگذارند و با روشهای ساده، فرهنگ مصرف بهینه را گسترش دهند.
در سالهای اخیر، گروههای محلی و خانوادگی در پیامرسانها به محلی برای تبادل تجربههای خانهداری، آشپزی، تربیت فرزند و مدیریت اقتصادی تبدیل شدهاند. اگر موضوع صرفهجویی نیز در این فضاها جدی گرفته شود، میتواند به یک جریان فرهنگی تبدیل شود.
برای نمونه، معرفی روشهای کاهش مصرف آب در آشپزخانه، آموزش استفاده درست از کولر، یادآوری ساعات اوج مصرف برق، تشویق به تعمیر شیرآلات خراب و بیان تجربههای موفق خانوارها میتواند تأثیر قابل توجهی بر تغییر رفتار عمومی داشته باشد.
صرفهجویی در مصرف آب، برق و گاز امروز بیش از گذشته به یک ضرورت تبدیل شده است. تغییرات آب و هوایی، محدودیت منابع آبی، افزایش مصرف برق در تابستان و اهمیت مدیریت انرژی، ایجاب میکند همه خانوادهها نسبت به مصرف خود حساس باشند.
در این میان، زنان بهویژه زنان خانهدار، نقشی کلیدی و اثرگذار دارند. آنان با مدیریت مصرف در آشپزخانه، شستوشو، پختوپز، استفاده از وسایل سرمایشی، آموزش فرزندان و اصلاح عادتهای روزمره، میتوانند خانه را به پایگاه فرهنگ صرفهجویی تبدیل کنند.
تابستان فصل افزایش مصرف انرژی است و اگر خانوادهها بهویژه با مدیریت زنان، مصرف آب و برق را بهینه کنند، هم از فشار بر شبکههای خدماتی کاسته میشود و هم هزینههای خانوار کاهش مییابد. مصرف بهینه گاز نیز حتی در روزهای گرم سال، بخشی از همین مسوولیت خانوادگی و اجتماعی است.
فرهنگ صرفهجویی از خانه آغاز میشود؛ از شیر آبی که بیدلیل باز نمیماند، چراغی که در اتاق خالی خاموش میشود، کولری که درست استفاده میشود و کودکی که از مادر خود میآموزد منابع کشور ارزشمند است.
زنان، مدیران آرام اما اثرگذار این فرهنگ هستند؛ زنانی که با تصمیمهای کوچک روزانه، میتوانند آیندهای پایدارتر، خانههایی کمهزینهتر و جامعهای مسوولیتپذیرتر بسازند.
منبع: ایرنا
