به گزارش متادخت، امروزه استفاده از محصولات بهداشتی و زیبایی دیگر محدود به گروهی خاص با موقعیتهای ویژه نیست، بلکه بخشی ضروری از سبک زندگی بسیاری از افراد شده است. زندگی شهری، تغییر مدلهای زندگی، اشتغال و افزایش استفاده از شبکههای اجتماعی و نفوذ رسانهها سبب شده توجهات و نگرانیها درباره سلامت پوست و البته زیبایی دو چندان شود و در نتیجه به ویژه زنان بیش از گذشته به دنبال راهکارهایی برای محافظت از پوست خود باشند. از این رو شاهد موج تقاضا برای استفاده از انواع کرمهای جوانساز، محصولات مراقبتی و زیبایی، تزریق انواع ژلها و بوتاکس به عنوان بخشی از این راهکارها هستیم.
استفاده از محصولات مراقبتهای پوستی و زیبایی در آیینه آمار جهانی
بر اساس گزارش شرکت تحلیل بازار (2024) ارزش بازار جهانی محصولات زیبایی و مراقبت شخصی در سال 2024 حدود 519 میلیارد دلار برآورد شده بود. این بازار برآورد کرده بود که این ارزش در سال 2025 به 550.89 میلیارد دلار برسد و با نرخ رشد مرکب سالانه حدود 6.1 درصد تا سال 2029 به رقمی بالغ بر 697.11 میلیارد دلار برسد. این رشد مستمر نشان دهنده جایگاه تثبیت شده صنعت زیبایی در اقتصاد جهانی است. در این بازار محصولات مراقبت از پوست با در اختیار داشتن 42 درصد از کل بازار، جایگاه نخست را به خود اختصاص داده است؛ همچنین محصولات مراقبت از مو با 22 درصد، لوازم آرایشی با 22درصد، عطر و ادکلن با 8 درصد و سایر محصولات نیز با 8 درصد، سهم بازار محصولات صنعت زیبایی را به خود اختصاص داده اند.[1]
در این راستا، گزارشهای منتشر شده از شرکت تحقیقات بازار پولاریس (Polaris Market Research) حاکی از این است که آمریکای شمالی در سال 2023 به دلیل هزینههای بالای مصرفکنندگان برای محصولات زیبایی، بزرگترین سهم بازار را در اختیار داشته است. همچنین مصرفکنندگان در آمریکای شمالی به طور فزایندهای به دنبال فرمولاسیونهای نوآورانه و با کیفیت بالا به ویژه در مراقبت از پوست و مو هستند و البته که نفوذ شبکههای اجتماعی و اینفلوِنسرهای زیبایی نقش مهمی در شکلدهی به روندها و هدایت خریدهای مصرفکنندگان داشته است. علاوه بر این طبق دادههای سازمان بینالمللی کار، زنان بیش از 40 درصد از نیروی کار جهانی را تشکیل میدهند. از آنجایی که محیطهای کاری اغلب بر اهمیت ظاهر شخصی تاکید دارند، زنانی که مشغول به کار هستند، معمولا برای ارتقای تصویر حرفهای خود، سرمایهگذاری بیشتری روی محصولات آرایشی و مراقبت شخصی انجام میدهند. همچنین با ورود زنان به بازار کار، درآمد قابل تصرف آنها افزایش مییابد که این امر منجر به قدرت خرید بیشتر و تمایل به خرج کردن برای محصولات مراقبت شخصی میشود. درآسیا نیز بازار محصولات مراقبت شخصی با سرعت چشمگیری در حال رشد است و کشورهایی نظیر چین و هند نیز این رشد را رهبری میکنند؛ کشورهایی که جمعیت گسترده آنها به آراستگی شخصی و مراقبت از خود تاکید دارند. علاوه بر این افزایش تبلیغات از روندهای جهانی زیبایی و نفوذ برندهای غربی نیز در افزایش تقاضا برای استفاده از این محصولات بیتاثیر نبوده است.[2]
همچنین بطور خاص بر اساس آخرین آمار انجمن بینالمللی جراحی پلاستیک و زیبایی (ISAPS) در سال 2023، آمریکا با آماری در حدود 2.499.859 نفر از افرادی که به دنبال زیبایی پوست خود با بوتاکس بودهاند، 28.2 درصد از آمار جهانی را به خود اختصاص داده و رتبه اول را از آن خود کرده است. در این رتبه بندی گفتنی است ایران نیز رتبه دهم را به خود اختصاص داده است.[3]
رتبه ایران در استفاده از محصولات مراقبت شخصی
ایران در رتبه اول پرمصرفترین کشورهای دنیا از نظر مصرف لوازم آرایشی است و البته از نظر کل لوازم آرایشی و بهداشتی در جهان رتبه هفتم را داراست و در منطقه خاورمیانه نیز بعد از عربستان دوم هستیم.[4] صنعت لوازم آرایش با داشتن 40 تولیدکننده داخلی، سهم 45 میلیون دلاری از سبد محصولات غیرنفتی ایران دارد و میزان مصرف لوازم آرایشی در کشور 2.1 میلیارد دلار برآورد شده است.[5] قابل توجه آن که ایرانیها 5 برابر کشورهای خاورمیانه محصولات آرایشی و بهداشتی مصرف میکنند.[6] همچنین طبق آمار، میانگین سنی مصرفکنندگان لوازم آرایشی و بهداشتی در جهان 25 سال است که این سن در ایران هر روز پایینتر میآید تا جایی که سن استفاده از این مواد آرایشی به 14 سال و حتی پایینتر و به زمان خردسالی هم رسیده است.[7]
علاوه بر این، با وجود تولیدکنندههای داخلی، همچنان شاهد ورود کالاها و محصولات مراقب از پوست و زیبایی به کشور هستیم. برای مثال آمار رسمی گمرک جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد در سال 1403، بیش از 45 تن ژل تزریقی وارد ایران شدهاند که این رقم نه تنها رشد چشمگیر تقاضا در حوزه زیبایی را برجسته میکند، بلکه حتی زنگ خطر تاثیرات فرهنگی عمیق این صنعت بر سبک زندگی مردم را به صدا درآورده است.[8]
قاچاق محصولات مراقبت شخصی و تاثیرات سوء آنها
علاوه بر کارخانههایی که در داخل و با مجوز در زمینه مراقبت پوستی و بهداشتی فعالیت میکنند، کالاها و محصولاتی نیز از خارج وارد میشود که البته برخی از آنها به صورت رسمی و با نظارت گمرک جمهوری اسلامی ایران و برخی به صورت قاچاق و در قالب بستهبندیهای مختلف به کشور وارد میشوند. اگر چه آمار دقیقی در این باره وجود ندارد اما طبق آماری که ستاد مبارزه با قاچاق کالات و ارز در سایت خود منتشر کرده است، قاچاق لوازم آرایشی و بهداشتی به 2 میلیارد و 100 میلیون دلار رسیده است.[9] در خصوص ازدیاد قاچاق در واردات محصولات مراقبتی و بهداشتی باید گفت که عدم وجود نظارت و کنترل کافی در مبادی ورود کالاها و اجناس خارجی، بالا بودن قیمت محصولات خارجی و عدم توان خرید مصرفکنندگان، فرار از پرداخت مالیات و تعرفههای گمرکی و در نهایت تقاضای رو به رشد بازار برای این محصولات و حاشیه سود تضمین شده، سبب شده قاچاق محصولات مراقبتی و بهداشتی به صورت مدام افزایش یابد.
نکته پایانی
بطور کلی در سالهای اخیر میزان استفاده از وسایل آرایشی و بهداشتی در جهان و البته ایران افزایش یافته و سن استفاده از محصولات آرایشی و مراقبتهای پوستی به سنین نوجوانی هم رسیده است. زنان بیشترین استفادهکننده از محصولات آرایشی و مراقبتی هستند و از همین منظر میتوان دلایلی از قبیل رواج زندگی شهری، گسترش شبکههای اجتماعی و افزایش سهم نیروی کار زنان را در آن موثر دانست؛ با این حال باید دانست علاوهبر تولید داخلی و واردات مجوزدار این گونه از محصولات، شاهد ورود آنها به صورت قاچاق هم هستیم که این امر دلایلی نظیر بالا بودن قیمت محصولات خارجی و عدم توان خرید مصرفکنندگان، فرار از پرداخت مالیات و تعرفههای گمرکی دارد. بنابراین لازم است به منظور جلوگیری از این امر و یا تقلب در ارایه محصولات تمهیداتی اندیشه و سیاستگذاریهایی تدوین شود تا هم اقتصاد ملی تقویت شود و هم واردات به صرفه انجام شود.
[1] . B2n.ir/em5927
[2] . B2n.ir/pp7656
[3] . B2n.ir/ez1327
[4] . isna.ir/xdQmFf
[5] . B2n.ir/jp7650
[6] . isna.ir/xdQkHz
[7] . B2n.ir/zz8975
[8] . B2n.ir/mk9729
[9] . https://armandaily.ir/
به قلم مینا اینانلو، دکتری جامعهشناسی
