به گزارش متادخت، با افزایش جمعیت زنان سالمند و گسترش بازار محصولات ضدپیری، استفاده از این محصولات دیگر فقط یک انتخاب زیبایی نیست؛ بلکه با تغییرات جسمانی، تصویر بدنی، حفظ عزتنفس و فشار کلیشههای جوانی پیوند خورده است.
دگرگونی هرم جمعیتی؛ خیزش سالمندی و غلبه چهره زنانه در شهرها
بررسی آمارهای رسمی بیانگر تحولی عمیق در ساختار سنی کشور است. طبق برآوردهای مرکز آمار ایران، جمعیت ۹ میلیون و ۸۶۶ هزار نفری سالمندان امروز، ظرف ۲۶ سال آینده به مرز ۲۶ میلیون و ۴۸۹ هزار نفر خواهد رسید؛ روندی که نشان میدهد تا سال ۱۴۳۰ بیش از ۲۱ میلیون نفر از ساکنان شهرهای کشور را افراد سالمند تشکیل خواهند داد. به عبارتی، در این بازه ۲۶ ساله حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۳ هزار نفر به جمعیت سالمندی ایران افزوده میشود. اگرچه دستاوردهای حوزه بهداشت و درمان به ارتقای امید به زندگی و افزایش حدوداً ۲۰ ساله آن انجامیده، اما این پدیده همزمان طول دوره زیست در دوران سالمندی را نیز گسترش داده است.[۱]
در این میان، شاخصترین ویژگی این گذار جمعیتی، «زنانهشدن سالمندی» و تمرکز آن در بافت شهری است. بر اساس آمارهای موجود، هماکنون ۵ میلیون و 157 هزار نفر از سالمندان کشور را زنان و ۴ میلیون و ۷۰۹ هزار نفر را مردان تشکیل میدهند. همچنین بیش از ۷۵ درصد از جمعیت سالمند (حدود ۷ میلیون و ۴۹۴ هزار نفر) در مناطق شهری و تنها ۲۴ درصد (۲ میلیون و ۳۷۲ هزار نفر) در روستاها سکونت دارند. در همین راستا، مژگان رضازاده، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، با تأکید بر زنانه شدن چهره سالمندی و گسترش شهرنشینی این قشر تصریح کرده است: «در سال ۱۴۳۰ زنان سالمند بیش از ۱۳ میلیون نفر معادل ۵۲ درصد از کل جمعیت زنان کشور را تشکیل خواهند داد.»[۲]
بازار جهانی و داخلی محصولات ضدپیری در آیینه آمار
همگام با تحولات جمعیتی، بازار محصولات ضدپیری رشدی پرشتاب را در سطح جهان و ایران تجربه میکند. اندازه بازار جهانی محصولات آرایشی و بهداشتی ضدپیری در سال ۲۰۲۵ معادل ۶۲.۳۴ میلیارد دلار برآورد شده و پیشبینی میشود این رقم از ۶۶.۱۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ با نرخ رشد سالانه مرکب (CAGR) ۶.۱ درصد، تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۱۱۲.۶۹ میلیارد دلار برسد. این فرآوردهها (شامل کرمها، لوسیونها، سرمهای دور چشم غنیشده با رتینوئیدها، پپتیدها، هیالورونیک اسید و آنتیاکسیدانها) بهمنظور کاهش خطوط، کنترل پیری ناشی از آفتاب (فوتوایجینگ) و بازگرداندن الاستیسیته پوست فرموله میشوند. [۳]
همچنین تحلیل دادههای رفتاری نشان میدهد زنان، پیشران اصلی این بازار هستند؛ بهطوریکه ۷۱.۹ درصد از کل درآمدهای بازار جهانی ضدپیری به بخش محصولات زنانه اختصاص دارد. از این آمار 26 درصد به زنان 25 تا 34 سال، 32 درصد به زنان 35 تا 44 سال، 39 درصد به زنان 45 تا 54 سال و 47 درصد که بالاترین درصد است نیز به زنان 55 سال و بالاتر اختصاص دارد. [۴]
علاوه بر مراقبتهای معمول روزانه، ۶۱ درصد از بزرگسالان بالای ۵۰ سال در آمریکای شمالی دستکم یک بار از رویکردهای تخصصیتر ضدپیری نظیر رتینوئیدهای تجویزی یا اقدامات کلینیکی استفاده کردهاند.[۵]
پیمایشهای انجمن بازنشستگان آمریکا نیز گویای آن است که زنان بالای ۵۰ سال با صرف سالانه بالغ بر ۲۲ میلیارد دلار (میانگین ماهانه حدود ۲۹ دلار برای هر فرد)، از تعیینکنندهترین کنشگران اقتصاد سلامت و زیبایی به شمار میروند. [۶]
در این بستر بینالمللی، ایران نیز یکی از پرمصرفترین کانونهای منطقهای به شمار میرود. کشور ما رتبه هفتم جهان و جایگاه دوم خاورمیانه (پس از عربستان سعودی) را در مصرف فرآوردههای آرایشی و بهداشتی داراست؛ به نحوی که حدود ۲.۱ میلیارد دلار از کل بازار ۷.۲ میلیارد دلاری خاورمیانه (نزدیک به ۳۰ درصد) به بازار ایران تعلق دارد.[۷] از بُعد رفتاری نیز حدود ۱۴ میلیون زن ایرانی از مشتریان مستمر این محصولات هستند و افزون بر ۴۰ درصد زنان کشور اعلام کردهاند که این محصولات را بهصورت مداوم و روزانه استفاده میکنند. [۸]
چرا زنان سالمند به محصولات ضدپیری روی میآورند؟
سالمندی با دگرگونیهای بنیادین در ابعاد جسمانی، روانی و پیوندهای اجتماعی همراه میشود. پوست بهعنوان وسیعترین عضو بدن و نمایانترین آیینه گذر زمان، بیش از هر بخش دیگری این تحولات را بازتاب میدهد. با ورود به دوران یائسگی و افت شدید ترشح استروژن، فرآیند تخریب بافت همبند، کاهش انعطافپذیری و خشکی شدید پوست شتابی فزاینده پیدا میکند. این عوارض با ایجاد ناراحتیهای پوستی مزمن، احساس کشیدگی و تضعیف سد دفاعی پوست، زمینهساز گرایش گسترده زنان سالمند به محصولات مراقبتی و ضدپیری میشوند.
با وجود این، رفتار مصرفی زنان سالمند صرفاً ریشه در انگیزههای بالینی و فیزیولوژیک ندارد. نظریهپردازان پیریشناسی اجتماعی معتقدند افزایش امید به زندگی موجب بازتعریف مفهوم «پیری فعال و موفق» شده است؛ رویکردی که در آن حفظ شادابی، پذیرش تغییرات تنانه و مدیریت تصویر بدنی، سهمی تعیینکننده در ارتقای عزتنفس و سلامت روان ایفا میکند.
از سوی دیگر، ساختارهای بازنمایی رسانهای و فشارهای برآمده از فرهنگ «سنزدگی» ، زنان سالمند را در موقعیتی دوگانه میان پذیرش گذر سن و مقاومت در برابر زوال ظاهری قرار داده است. در جامعهای که رسانهها اغلب «جوانی» را معادل «زیبایی» معرفی میکنند، زنان سالمند پیری را نوعی تهدید علیه هویت خود ادراک میکنند. در حالی که مردان معمولاً جایگاه و اعتبار خود را از مسیرهایی چون قدرت، ثروت و موقعیت شغلی یا شناختی بازتولید میکنند، زنان تحت تأثیر الگوها و کلیشههای زیبایی رسانهای تمایل بیشتری دارند تا ارزش فردی خود را از طریق ظواهر حفظ کنند. از این رو، بهرهگیری از انواع کرمها، سرمها، ژلها و حتی عملهای زیبایی به ابزاری برای مقاومت، حفظ هویت فردی، استقلال روانی و احساس شایستگی در تعاملات اجتماعی بدل میشود.
جمعبندی
رواج استفاده از محصولات ضدپیری در میان زنان سالمند را نمیتوان صرفاً نتیجه نگرانی درباره چینوچروک یا تغییرات ظاهری پوست دانست. افزایش امید به زندگی، رشد جمعیت سالمندان و زنانهشدن سالمندی در ایران، موجب شده است زنان سالهای بیشتری از زندگی خود را در دوره سالمندی سپری کنند و بیش از گذشته به سلامت، ظاهر و کیفیت زندگی خود توجه داشته باشند. تغییرات فیزیولوژیک ناشی از سالمندی و یائسگی نیز نیاز به مراقبت از پوست را افزایش میدهد و استفاده از کرمها، سرمها و دیگر محصولات مراقبتی را به بخشی از سبک زندگی برخی زنان سالمند تبدیل میکند.
بااینحال، این انتخابها در خلأ اجتماعی و فرهنگی شکل نمیگیرند. رسانهها و صنعت زیبایی، جوانی را اغلب با زیبایی، شادابی و ارزش اجتماعی پیوند میزنند و از این طریق، فشار مضاعفی بر زنان سالمند وارد میکنند تا نشانههای پیری را پنهان یا کنترل کنند. بنابراین، محصولات ضدپیری برای این زنان میتوانند هم ابزاری برای مراقبت از پوست و ارتقای احساس رضایت از خود باشند و هم وسیلهای برای مقابله با کلیشههای سنی و حفظ حضور مؤثر در روابط اجتماعی. توجه به زنان سالمند نباید به تلاش برای جوانتر نشان دادن آنان محدود شود؛ بلکه سیاستهای سلامت و فرهنگی باید بر پذیرش سالمندی، ارتقای کیفیت زندگی، حمایت از سلامت روان و مقابله با سنزدگی تمرکز کنند تا مراقبت از ظاهر، انتخابی آگاهانه و شخصی باشد، نه ضرورتی تحمیلشده برای حفظ ارزش اجتماعی.
منابع
[1]. https://irna.ir/xjXXmr
[2]. B2n.ir/kj1711
[3]. B2n.ir/gm7359
[4]. Grand View Research. (2026). Anti-Aging Products Market Size, Growth & Trend Analysis Report by Product, by Region, and Segment Forecasts 2026–2033. Grand View Research Reports. Link
[5]. Market.us. (2026). Anti-Aging Statistics By Nutrition, Popularity, Surgery (2026). Market.us Statistics Study. Link
[6]. AARP. (2024). Views on Skin Care: A Survey of Adults Ages 18 and Older. AARP Research Product Report. Link
[7]. B2n.ir/ds3066
[8]. B2n.ir/wj3418
✍ به قلم مینا اینانلو، دکتری جامعهشناسی
