به گزارش متادخت، زندگی مشترک همواره در معرض چالش‌هایی است که گاه ریشه در درون خانه ندارند، بلکه از غفلت‌های روزمره و الگوهای نادرست ارتباطی تغذیه می‌شوند. برای واکاوی علل اصلی اختلافات زناشویی و ریشه‌های سردی روابط در خانواده‌های امروزی، به سراغ سید جواد خناری‌نژاد، روان‌شناس و مشاور خانواده رفتیم. وی در این گفت‌وگو با دسته‌بندی دلایل عمده مراجعه زوجین به مراکز مشاوره در قالب ۷ محور کلیدی، از نقش مخرب فضای مجازی تا اهمیت فراگیری سواد رابطه و اصول مدیریت مشاجره سخن می‌گوید.
- از نظر شما شایع‌ترین دلایل مراجع زوج‌ها به مراکز روانشناسی چیست؟
بطور کلی می‌توان علت مراجعه زوجین به مراکز روانشناسی را در هفت دسته تقسیم‌بندی کرد:
1- غرق شدن در فضای مجازی
2- رفاقت‌های افراطی
3- درد و دل کردن با آدم‌های اشتباه
4- بی‌توجهی و رفتار سرد
5- بی‌احترامی، تحقیر و سرزنش
6- سکوت و فرار از حل مشکلات به جهت عدم شناخت کافی از هم و عدم مسئولیت‌پذیری
۷- تاثیرات و مشکلات روانشناختی ” سلامت روان ” مانند اختلال یا ناراحتی فکری، بیولوژیکی، روانی، اجتماعی، و رفتاری که باعث می‌شود نسبت بهم نگاه منفی داشته و نسبت به یکدیگر شکاک باشند .
البته باید گفت که بیشتر اختلاف‌های زن و شوهرها، از داخل خانه شروع نمی‌شود؛ بلکه از مواردی شروع می‌شود که آرام‌آرام «جای همسر» را در زندگی می‌گیرند. زندگی مشترک یعنی اینکه همسر باید اولویتِ آرامش فرد باشد، نه اینکه او در آخر لیستِ توجهات قرار بگیرد.
اگر فضای مجازی مدیریت نشود، توقعات را بالا می‌برد، مقایسه ایجاد می‌کند، وقت باکیفیت خانواده را می‌گیرد و حتی بستر خیانت عاطفی می‌شود. رسانه، ابزار است و از این رو هم می‌تواند زندگی را بسازد و هم می‌تواند آرام‌آرام صمیمیت را نابود کند.
- راهکار چیست؟
زوجین نباید زندگی خودشان را با «ظاهر» زندگی دیگران مقایسه کنند. چیزی که در فضای مجازی دیده می‌شود، واقعی نیست و فقط لحظه‌های قشنگ و انتخاب‌شده است. نه از چالش‌ها خبری است، نه از دعواها و فشارهای پشت‌پرده. بعضی‌ها هم دقیقاً از همین «نمای بی‌نقص» به نحوی درآمد کسب می‌کنند.
حتی در دنیای واقعی هم خیلی وقت‌ها ظاهر زندگی‌ها با باطنشان زمین تا آسمان فرق دارد که این مقایسه‌ها فقط یک نتیجه دارد و آن دلسردی و حس ناکافی بودن است.
در بحث رفاقت‌های افراطی هم خیلی وقت‌ها آدم متوجه نیست، اما وقتی زمان، توجه و انرژی عاطفی ما صرف دیگران می‌شود، رابطه زوجین کم‌کم سرد می‌شود. مانند رفت وآمد و رفاقت های عاطفی که به حریم شخصی و خانوادگی کشانده می شود.
- چگونه می‌توان جلوی رفاقت‌های نادرست را گرفت؟
حد و مرز رفافت‌ها ودوستی‌ها باید معلوم شود و هرکسی در جایگاه خودش باشد، جایگاه رفاقت و دوستی جایگاه حریم خصوصی زندگی مشترک زوجین نیست و از این رو️ مشکلات زندگی را نباید پیش هر کسی برد؛ گاهی یک دردِ دل اشتباه، شروع یک فاصله عمیق و یا بستری برای سوء استفاده اطرفیان و دوستانمان است.
- بی‌توجهی و رفتار سرد چگونه زندگی زوجین را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟
این موضوع باعث بروز رفتارهای سرد دربین آنها می‌شود. هرچه زوجین زمان بیشتری را به حضور در فضای مجازی، و خارج از زندگی مشترکشان اختصاص بدهند؛ وقت کمتری برای ارتباط با شریک زندگی و خاطره ساختن در کنار او دارند و همین بی‌توجهی باعث دلسردی می‌شود. ضمنا مساله بی‌توجهی و رفتارهای سرد زوج‌ها، خود به دلیل عدم شناخت از شباهت‌ها و تفاوت‌ها، عدم شناخت از احساسات طرفین، کمال‌گرایی، عدم توجه به نیازهای عاطفی، جنسی و خلع ابراز عشق و محبت در بین آنهاست.
- چگونه می‌توان از این حس در زندگی مشترک جلوگیری کرد؟
زوجین باید با شناخت اولویت‌های خود، حس انگیزه را تقویت کنند و با تلاش برای تداوم رابطه طرفین با وقت گذرانی دو نفره، در مورد دغدغه‌های خود با کمک متخصص روش‌های آموزشی و مطلوب را پیاده‌سازی نمایند.
از طرفی یک اصل دیگر در زندگی مشترک وجود دارد که بارها شنیده‌اید و آن این است که مشاجره بخش جدایی‌ناپذیر زندگی زناشویی است و نمی‌توان انتظار داشت در زندگی مشترک دعوا و دلخوری نباشد. زیرا دعوا نمک زندگی است و باعث رشد و شناخت طرفین می‌شود.
در این خصوص نیز باید به زوجین آموزش داد که مشاجره مقررات دارد. در دعوا کلی گویی نکنند و یاد بگیرند مباحث گذشته را پیش نکشیده و حرمت‌شکنی نکنند مگر اینکه مباحث گذشته حل نشده باشد که حل آنهم با کمک متخصص امکان‌پذیر است. بهتر است زوجین باهم قرار بگذراند که در مشاجره توهین و پرخاشگری کلامی نداشته باشند. عذرخواهی خوب را یاد بگیرند و در زندگی مشترک بیشتر به دنبال بهانه‌ای برای ساختن و تعامل باشند تا اثبات‌کردن خودشان.
- سکوت و فرار از مشکلات که فرمودید چه تاثیری بر زندگی مشترک زوجین می‌گذارد؟
مساله بعدی سکوت در زندگی مشترک یا به نوعی سردی رابطه است که باعث طلاق عاطفی و سردمزاجی بین زوجین می‌شود. علت این اتفاق، نداشتن سواد رابطه است؛ یعنی زن و مرد در مسیر زندگی مشترکشان از جملات مخرب در روابط خود استفاده می‌کنند. جملات بظاهر ساده ولی با تاثیر زیاد در ذهن، روح که روانشان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از طرفی موفقیت در یک رابطه خوب بین زن و مرد زمانی حاصل می‌شود که هرکسی به این واقعیت پی‌ببرد که نیازهای شریکش حداقل به اهمیت نیازهای خودش است و نسبت به آن مسئولیت‌پذیری داشته باشد. زیرا زن ومرد ازدواج نمی‌کنند تا بی‌مسئولیت باشند، بلکه ازدواج می‌کنند چون فکر می‌کنند آن‌قدر بالغ هستند که بتوانند همزمان نیازهای خود و یک فرد دیگر را برطرف کنند. اگر قرار باشد در یک رابطه فقط نیازهای یک نفر برآورده شود؛ یا یکی بر دیگری مقدم دانسته شود، این زندگی خیلی زود به شکست می‌انجامد.
- چگونه می‌توان از این حس شکست در زندگی جلوگیری کرد؟
ابتدا باید موانعی که باعث می‌شود صمیمیت بین زوجین به خطر بیافتد را از سر راه برداریم و به آنها یاد دهیم در مورد افکارشان نسبت به هم بدون قضاوت حرف بزنند. با جملات خود بهم پیامی ندهند که در طرفین احساس حقارت و بی‌ارزشی به وجود بیاید؛ آموزش‌های لازم در مورد شناخت مهارت‌های فردی و ارتباطی، خودشناسی و خودآگاهی و رعایت حریم خط قرمزهای هم را برای رسیدن به حل مساله ارائه دهیم. در پایان یکی از نکات مهمی که به زوجین ارائه می‌شود این است که بدانند ابراز نیاز نشانه ضعف طرفین نیست و با غلبه بر ترس‌هایشان بدون قضاوت کردن حس‌های دورنی خودشان را با آرامش ابراز کنند و باهم درمیان بگذراند. همچنین در خصوص مسئولیت‌پذیری باید گفت که زوجین نباید وظايف يکديگر را انجام دهند. زیرا گاهی اوقات زن يا مرد، تمام وظايف يکديگر را انجام مي‌دهند چون فکر مي‌کنند طرف مقابل نمی‌تواند به درستی آن کار را انجام دهد. و معمولا اين روش به جابه‌جايی نقش‌های زن و شوهر منجر مي‌شود.
- مشکلات روانشناختی چگونه آرامش زندگی را برهم می‌زند؟
یکی دیگر از مسائل مهم که در زندگی زوجین بسیار قابل توجه است عدم رسیدگی به سلامت روان [سلامت جسمی] است که باعث می‌شود زوجین برای مواردی معترض باشند. در خصوص ارزیابی جسمی و روحی و موضوعات سلامت روان حتما می‌بایست تحت نظر متخصص روان‌شناس با انجام تست‌های شخصیت، سلامت روان و … افراد مورد ارزیابی بالینی قرار گیرند که بعضا در خصوص تشخیص بیماری به روانپزشک برای مصرف و تجویز دارو معرفی می‌شوند. ضمنا مساله حائز اهمیت برای زوجین گرامی این است که عدم رسیدگی به سلامت روان با شروع افسردگی و عوارض روحی و روانی غیر قابل جبران همراه خواهد بود.
- مصاحبه و تنظیم: [مینا اینانلو]
