به گزارش متادخت، صنعت مد فراتر از یک بازار تجاری سودآور، پیوندی ناگسستنی با هویت، هنر و فرهنگ دارد؛ صنعتی که در جهان امروز به عنوان یکی از ارکان اقتصاد دانشمحور شناخته میشود، در ایران همچنان از نبود سیاستگذاری مدون و وابستگی به واردات رنج میبرد. بررسی کتاب «مد، هنر و صنعت سلیقهسازی» نشان میدهد که برای بقای فرهنگی و اقتصادی در عصر جهانیشدن، بازنگری بنیادین در ساختار این صنعت و اتکا به ظرفیتهای هنری امری حیاتی است.
کتاب مد، هنر و صنعت سلیقهسازی اثری از سیده راضیه یاسینی است که در سال1396 توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر شده است. یاسینی در این کتاب اشاره میکند که محصولات صنعت مد لباس از ماهیت فرهنگی برخوردار است. گرچه مقصود اصلی از فعالیت در حوزه این صنعت، دستاوردهای اقتصادی است اما چون ماهیت فرهنگی لباس از ذات این محصول تفکیکناپذیر است، باید گفت که وجه فرهنگی این صنعت همپای وجه اقتصادی آن مؤثر و حیاتی است. محصولات صنعت مد لباس از یک سو نیازهای اقتصادی را برآورده میکند و از سوی دیگر، فرهنگی را تأیید و تبلیغ میکند که از نهاد برخاسته است. بنابراین فرهنگ را نمیتوان و نباید از این صنعت جدا دانست. صنعت مد لباس یکی از عناصر مهم اقتصاد دانش محور جهانی شناخته میشود که موجب توسعه اقتصادی شده و از سوی دیگر هویت و تنوع فرهنگی را به همراه دارد. به این ترتیب توجه به صنایع فرهنگی و خلاق میتواند هم متضمن رشد اقتصادی و هم سبب رشد فرهنگی یک ملت میباشد.
از طرفی اکنون و در عصر جهانی شدن تنها فرهنگهایی به حیات خود ادامه میدهند که دارای قدرت مبادله و تعامل باشند، فرهنگهایی که در ساختن حیات انسانی و جامعه جهانی میتوانند مشارکت نمایند و چیزی برای دل بستن دیگران و رضامندی آنها و نیازهای اصیل انسانی دارند. بدین ترتیب صنعت مد لباس با برخورداری از ممیزه فرهنگی ذاتی آن باید به مثابه یکی از ضرورتهای دوام حیات فرهنگی ایران در جهان امروز تلقی شده و به این دلیل فارغ از کارکرد اقتصادی آن با دقت بیشتری مد نظر قرار گیرد. این در حالی است که صنعت مد لباس در ایران، بدون برنامهریزی و سیاستگذاری مدونی برای آن، در دوران طولانی پس از برقراری مراودات جهانی ایران با دیگر کشورها اغلب از وجهی وارداتی برخوردار بوده و اکنون نیز تا حدود زیادی به همین وضع ادامه خواهد داد. چرخش چرخهای این صنعت چند سویه، نیازمند همکاریهای چند جانبه میان متولیان متعدد و دست اندرکاران در حوزههای سیاسی اقتصادی و فرهنگی است. چنانچه رونق این صنعت به مثابه یک هدف در اوضاع کنونی ایران پذیرفته شود، سیاستگذاریهای خرد و کلان در این حوزه نیازمند تمرکز بر همه الزامات و نیازهای آن و نیز تعمیق در مولفههای تاثیرگذار بر آن است.
مد؛ پیوند ناگسستنی اقتصاد، فرهنگ و هویت
بهطور خلاصه، صنعت جهانی مد لباس به دلیل گستردگی میدان رقابت آن در جهان، قواعد واصولی را مد نظر قرار میدهد که سبب حیات و دوام آن است و اثر پیش رو درصدد است تا با تمرکز بر الزامات فرهنگی و هنری در صنعت مد لباس به واکاوی بخشی از ساختار این صنعت بپردازد و دریابد که صنایع موفق مد لباس در جهان، چگونه از مؤلفههای فرهنگی و هنری بهره بردهاند. نویسنده در نگارش این بخشها به ارائه پیشنهاداتی سیاستگذارانه و اجرایی در ایجاد صنعت مد ملی اسلامی در ایران و ضروریات آن از منظر فرهنگی هنری پرداخته است.
بخشهای از کتاب را با هم میخوانیم
هنر در صنعت مد، از لوازم ذاتی در تولید و تبلیغ است. زیرا به مثابه جاذبه اصلی آن عمل میکند. هنر که برانگیزانننده میل و موجب تمایل انسان به یک پدیده یا محصول است با ایجاد حس زیبایی، کشش انسان به یک موضوع و مصرف آن را موجب میشود. مؤلفههای هنری و مصرف مد نیز با انگیزه مصرف اثر هنری صورت میگیرد، زیرا تولیدکنندگان مد، هنر را در بطن محصولات خود جای میدهند و آن را به مصرفکنندگان عرضه میدارند.
هنر در فرایند تولید مصنوعات این صنعت، نظام شکلگیری آثار را میسازد. بدین معنی که پس از تخیل هر ایده برای طراحی یک محصول که آن هم نیازمند خلاقیت هنرمندانه است در نخستین گام یک هنرمند طراح به کار گرفته میشود تا شکل کلی محصول به تصویر درآید. در روند توسعه این طرح تا تبدیل شدن آن به پدیده نهایی نیز علیرغم بکارگیری انواع امکاناتی که فناوریهای نوین در اختیار قرار میدهد، این هنرمندان از جمله طراحان، نقاشان، دوزندگان و صنعتگران هنرمند هستند که بزنگاههای تولید یک محصول ایفای نقش میکنند. از این منظر نتیجه آن است که هنر از مد تفکیکنشدنی و رکن بنیادین آن است. تصور مد بدون تصور هنر امکانپذیر نیست. بنابر این ضرورت دارد برای هر گونه فعالیت در زمینه مد، نخست به هنر، توانمندیها و جایگاه ان در صنعت مد وقوف یافت.
✍️دکتر مینا اینانلو؛ جامعهشناس








