به گزارش متادخت، نوشتن از دختران، دنیای متفاوت و نیازهایشان و همچنین کمکاریهایی که در این رابطه اتفاق افتاده؛ آنقدر وسواس را در انتخاب مفاهیم بالا میبرد که کلمات را باید همانند همان گلسرهای ظریفشان با دقتی خاص، بر سفیدی صفحه جای گذاری کرد! در دنیایی که نبرد جهانی، سالهاست ساختار ایدئولوژیک به خود گرفته و حتی از بیان اینکه مهدکودک را هدف برنامههای خود قرار دادهاند1ابایی ندارند؛ دردناک است که دغدغهمندان حوزه تربیت و فرهنگ ایرانی اسلامی، حتی به داد مدارس هم نرسیده باشند، چه برسد به سنین پیش از مدرسه!
جهان به دانشآموزانش به چشم سرمایه اجتماعی2 نگاه میکند در حالی که ما در وضعیتی هستیم که دانشآموزان را به سرمایه اجتماعی جامعهای غیر از زیست بوم خودشان تبدیل میکنیم! کافیست حتی اتفاقی گذرتان به چند مهدکودک افتاده باشد؛ آموزشهایی که به وضوح نشاندهنده جهانبینی برنامهریزان آن است. از آموزشهای فراگیر موسیقی، رقص و افراط در صورتیکردن مفهوم دخترانگی گرفته تا اصرار بر دو زبانه کردن کودکانی که هنوز زبان مادریشان را خوب یاد نگرفتهاند! دیگر وارد روضه آموزشهای جنسی به بهانه محافظت از بدن و… نشویم بهتر است! چه بسا بارها و بارها نخبگان تربیتی در این باره هشدارهای لازم را دادهاند.
محیطهای آموزشی، همپای خانواده و جامعه!
آموزشهای مهدکودک بر رشد مفهومسازی کودکان، تاثیر قابل توجهی دارد3 و اگر از سنین پیش از مدرسه این آموزشها به نحوی طراحی شود که مفاهیم ذهنی کودک بر اساس ارزشهای بومی جامعهای که در آن زیست میکند شکل بگیرد، هویتیابی و نقشپذیری فرد در آینده، کمتر دچار آسیب خواهد شد. حال سوال اینجاست که کدام آموزشها در مهدکودک و پیشدبستانی و بعدتر در مدارس، دختران و پسران ما را برای این مهم آماده کرده است؟! آیا اصلا آموزشی در این زمینه وجود دارد یا آموزشهای موجود ناکارآمد است؟ آیا صرف دستورزی برای رشد خلاقیت، کار با چرتکه و آموزش رباتیک و تئاتر و این دست آموزشهای رایج پیش از مدرسه، فهم کودک از هویت و شناخت خود را تغییر خواهد داد؟ آیا اساسا تفاوتهای جنسیتی دختران و پسران در تنظیم واحدهای درسی مدارس لحاظ شده است یا در خوشبینانهترین حالت صرفا معلمِ درس کار و فناوری پسران، ارّه دستشان میدهد و معلم دختران، قلاببافی یادشان میدهد؟! یا مثلا معلم هنر پسران از آنها معرقکاری میخواهد و معلم دختران گلیمبافی!؟ با این نگاههای سطحی و سادهانگارانه از تفاوتهای جنسیتی به کجا قرار است برسیم؟ به دخترانی که قدرت روحی را با قدرتنمایی جسمی یکی میبینند یا پسرانی که اوج انعطاف و عاطفه خودشان را در حرفهای عاشقانه خواهند دید و درک، همدلی، حمایتگری و تعهد به خانواده را بلد نیستند؟!
بزرگترین آسیبی که سیستم آموزشی کورجنسیتی به نسل در حال آموزش وارد میکند، تشدید بحران هویت است. جامعه توقع ندارد که کتاب مهارتهای زندگی و هویتی مختص هر جنس طراحی و تدریس شود اما نیاز به تحولی اساسی در محتواهای درسی، محیطهای آموزشی، مهارتهای مربیان و معلمان و نوع تعامل با والدین، طی یک برنامه بلند مدت و پیوسته درباره الزامات هویتیابی و نقشپذیریهای جنسیتی، اتفاق بیفتد البته اگر حقیقتا متوجه اهمیت آن شده باشیم!
- حتما بخوانید: بحران تفریح برای دختر نوجوان
باید دختران را دریابیم!
در اتفاقات سالهای اخیر به وضوح شاهد تمرکز قوای همه جانبه جریانهای مروج ناهنجاریهای اخلاقی، بر زنان و دختران جامعهمان بودیم و دیگر امروز نیازی نیست بر اهمیت آنکه باید دختران را دریابیم، استدلال بیاوریم! در جهانی که برای منافع اقتصادی و سیاسی خود با استفاده ابزاری از زنان، از جسم و روح آنان بیگاری میکشد، حیاتیست که دختران پیش از ورود به مسابقه بدنمندی، رقابت با مردان، فرار از جنسیت خود و از دست دادن آرامش، با مفاهیم ناب هویتی خود که متناسب با فطرت و خلقت4 آنهاست آشنا و مانوس شوند. این مهم نه فقط با بیان طوطیوار مطالب دینی و قرآنی رخ میدهد و نه صرفا با ابزار روانشناسی که منشا غربی دارد! اینجا درست همان جاییست که خلاقیت، هنر و انگیزهی بزرگی نیاز است که فعالین تربیتی آگاه، باید برای پر کردن این حلقه مفقوده به کار بگیرند.
مهارتهای هویت ساز!
تربیت صحیح دختران که زنان و مادران فردای جامعه ما هستند، نقشی حیاتی در شکلگیری جامعه سالم و پویا دارد؛ آن هم در جامعه امروزی که خود به خود ارتباط دختران با جمعهای زنانه به حداقل رسیده و بعضا از یکسری مهارتهای ساده هم محروم ماندهاند. نهادینهکردن شاخصههای تربیتی کلیدی5 آنها را از آسیبهای روحی و روانی فراگیر مسیر زندگی، حفظ خواهد کرد و از پوچگرایی، افسردگی و بی هدفی به سمت موفقیت، احساس مفید بودن و رضایت از زندگی هدایت میکند. شاخصههایی مانند مانند حیا و وقار، خوشکلام و خوش رفتار بودن، مهارتهای مدیریت خانه و خانواده و مسئولیتپذیری، روحیه پذیرش و انعطافپذیری مقابل چالشها با روش حل مساله و مدیریت احساسات، روحیه لطیف ولی غیرشکننده، صبور و با اراده بودن با تمرین و پشتکار، مهربان و دلسوز و اهل گذشت و مدارا بودن با آموزش مهارتهای حل تعارض و مدیریت خشم، جمعگرا بودن با فعالیتهای گروهی و مهارتهای کار تیمی (که بدلیل روابط اجتماعی موفق منجر به احساس تعلق به جامعه میشود)، مدیریت مالی، سواد رسانه و درک صحیح از هوش مصنوعی و مناسبات آن و …. .
تربیت دختران بر اساس این شاخصههای حیاتی و در کنار آن تبیین جایگاه صحیح استفاده از لطافتهای زنانه (نه عبور و نه افراط در آن)، ارزشمندی انسان بر اساس تحلیل و تفکر و ارتقا اندیشه، تربیت کریمانه و شخصیت محور و از این دست آموزههای تخصصی که پژوهشها و رویدادهای تخصصی بسیاری میطلبد، میتواند دخترانی موفق و خوشبخت را به جامعه تحویل دهد. آگاهی از این شاخصهها و بهکارگیری ابزارهای مناسب جهت تحقق آنها، میتوانند آیندهای روشن برای دختران رقم بزنند. که اسلام بارها و بارها درباره دختران و اهمیت خلقتشان و نقش مهم آنان در سلامت جامعه تاکید داشته؛ مانند این حدیث گرانقدر که دختران را خوب فرزندانی میداند؛ با لطافت و مهربان، مددکار، يار و غمخوار، با بركت و پاكيزه6، با همین صفات کمالیه دخترانه و اثرگذار در سرنوشت جامعه.
اگر برای این مهم، برنامه آموزشی متناسب با سن (به عنوان مثال ابزار آموزش در سنین پیش از مدرسه، بازی و تفکر خلاق و بعد از آن، اکتشاف و تحقیق و طرح سوال و معرفی الگوهای موفق)، متناسب با جنسیت (نه فقط برای دختران بلکه برای هر دو جنس) و متناسب با فرهنگ بومی، طراحی شود و در تعامل پویای مربیان و معلمان با والدین، اجرا شود، بستری جهت صیانت از خانواده و کند شدن سرعت فراگیری انحرافات اجتماعی فراهم خواهد شد. آیا این هدف بزرگ ارزش وقت گذاشتن، هزینه کردن، تحقیق و برنامهریزی، رصد و پیگیری را ندارد؟!
منابع:
- فرانک فورِدی، مقاله “در مهدکودکها چه بايد آموزش داد؟”، ترجمه علیرضا شفیعینسب، مجلۀ ترجمان علوم انسانی، شمارۀ بیستوسه، مرداد ۱۴۰۱.
- مدرسه و سرمایه اجتماعی؛ احمدبیگی، شهریار، نشر رازنهان، تهران، ایران.
- تاثیر آموزش های مهدکودک بر رشد مفهوم سازی کودکان؛ جعفری، محدثه، [و دیگران]، نشر آذرفر، تهران، ایران، 1399ش.
- درآمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام؛ زیبایی نژاد، محمدرضا، نشر هاجر، قم، ایران، 1386ش.
- کپسول تربیتی؛ تراشیون، سید علیرضا، نشر هیات امروز، قم، ایران، 1404ش، فصل5 (تربیت دخترانه)، ص327.
- قال رسول الله (ص): نِعمَ الوَلَدُ البَنَاتُ مُلَطِّفَاتٌ مُجَهِّزَاتٌ مُؤمِنَاتٌ مُبَارَكاتٌ مُفَلَّيَاتٌ؛ مستدرك الوسائل، ج15، ص115 و فروع كافى، ج2، ص 82.
✍🏻 فاطمه یوسفی، فعال حوزه زن و خانواده
