به گزارش متادخت، رجزخوانی، هنر بیان شجاعت در میدان جنگ است؛ سنت دیرینهای که ریشههای عمیقی در فرهنگ جنگ ایرانیان و مسلمانان دارد. این رسوم ادبی و کلامی، به مبارزان اجازه میداد تا در مقام مفاخره و مباهات، از مردانگی خود و خاندانشان در میدان نبرد سخن بگویند و رزمندگان را به تهییج وادار کنند. در ایران باستان نیز، این سنت وجود داشته و در کتب تاریخی و روایتهای باستانی و ملی، یادگارهایی از رجزخوانی پهلوانان ایرانی به چشم میخورد.
اما تاریخ نشان میدهد که این هنر کلامی تنها مختص مردان نبوده است. زنانی نیز در طول تاریخ، با زبان آتشین خود، دشمنان را خار و ذلیل کرده و در نبردها نقش مهمی ایفا نمودهاند.
زنان رجزخوان امیرالمومنین(ع)
در تاریخ صدر اسلام، نمونههای فراوانی از زنان رجزخوان یافت میشود که همراه مردان در نبردها حضور داشتند و با سخنان خود، رزمندگان را تهییج میکردند. این زنان، با قدرت کلام و روحیه جنگندگی خود، نقش مهمی در پیروزیهای مسلمانان ایفا کردند.
یکی از بارزترین نمونههای درخشش این زنان، حضور زنان قبیله هَمدان در جنگ صفین است. این زنان با رجزخوانیهای خود، به شدت از امیرالمؤمنین علی (ع) حمایت کردند و به سختی از معاویه انتقاد نمودند. این رجزخوانیها به حدی چشمگیر و اثرگذار بود که سالها پس از شهادت امیرالمؤمنین (ع)، معاویه قصد انتقام از این زنان را داشت. گویا سخنان این زنان در حقگویی و حمایت از مولای خود، به مراتب از شمشیر رزمندگان در میدان صفین مؤثرتر بوده است.
به عنوان نمونه امینه همسر ابوالهیثم مالک بن تیهان انصاری یکی از زنانی بود که رجزهایش در صفین به یادگار ماند. او و همسرش از یاران با سابقه رسول خدا و از پیروان راستین امیرالمومنین(ع) بودند. امینه در جنگ صفین شاهد به شهادت رسیدن همسرش بود و در آنجا رجزی ماندگار خواند: «از امروز که مالک آن پشتوانه دلیر کشته شد دیگر طعم خواب و آسودگی را نچشم. ای ابالهیثم بن تیهان اینک وجودم انباشه از غم و اندوه شده است. هنگامی که آن فاسق ناشناس تاخت، چون شبیخون ناجوانمرادانه عادت او بود مانند کسانی که در روز احد شهید شدند. خدا شما را با این پیکرهای آغشته به خون غرق رحمت کند»1.
زنان ایرانی ایستاده در میدان نبرد
این نقش زنانه در رجزخوانی، در طول تاریخ ماندگار شد و تا به امروز نیز ادامه داشته است. تاریخ ایران، بارها شاهد رجزخوانی همسران، مادران، دختران و خواهران شهدا در دوران جنگ و پس از آن بوده است؛ تصاویری که همچنان در خاطر جمعی ما زنده است. هنوز بیشتر از چندماه نگذشته است که شاهد رجزخوانی پرشور همسر شهید حمزه جهاندیده از شهدای جنگ دوازده روز بودیم که با صدایی رسا فریاد میزد: «نتانیاهوی کثیف بدان، من انتظار بازگشت پیکر شهید را نداشتم، چرا که چشم در راه هدیهای که برای امامم دادم، ندارم!» این فریادهای زنی است در سختترین لحظات زندگیاش، روزهایی که درد فراق همسر توام شده است با بیقراری فرزندان کوچکی که هر روز به دنبال پدر میگردند و یا همسر شهید رحیم مجیدی مهر، که در غم از دست دادن همسرش در میان برف و کولاک، با رجزخوانی خود، داغ از دست رفته را تازه میکرد: «من به ترامپ قمار باز میگویم در راه دفاع از ولایت تا بزرگ شدن فرزندانم اگر رهبر اجازه دهد خودم پوتین همسرم را میپوشم» زنی که در بهت یک اتفاق بزرگ، منفعل نیست و حتی با اعلام ولایتپذیری خود حاضر است به دفاع از کشورش بپردازد!
همچنین، خواهر شهید سیدحسن حسینی از شهدای امنیت که در روزهای تلخ دی ماه 404 و به دست اغتشاشگران به شهادت رسید با چهرهای مصمم و بدون تزلزل با رجزخوانی و حیدر حیدر گویان، پیام مقاومت و ایستادگی را به گوش همگان رساند: «این حکومت، حکومت امام زمان است و صهیونیست هیچ غلطی نمیتواند بکند!»
این نمونهها، به وضوح نشان میدهند که زن در اندیشه و مکتب اسلام، نمادی از تابآوری، تحمل و مقاومت است؛ زنی که در سختترین شرایط زندگی، با عزمی راسخ فریاد خشمش را بر سر دشمن خالی میکند، همواره از ارزشهای خود دفاع خواهد کرد و چنین زنی است که جامعه ایرانی را خواهد ساخت .
باید با غرور گفت تا زمانی که زن ایرانی مسلمان، با این روحیه استوار به پای درخت انقلاب ایستاده باشد، میتوان با خیالی آسوده منتظر ثمر دادن درختی بود که سالها به دست شریفترین مردم این سرزمین آبیاری شده است.
1. ابن اثیر جزری، اسدالغابه، ج3، ص 37
✍🏻 به قلم مرضیه ولیحصاری، پژوهشگر حوزه زنان و خانواده
