به گزارش متادخت، دکتر آرزو دهقانی در گفت‌وگویی همزمان با هفته ملی سلامت بانوان ایران (24 تا 30 مهرماه) با بیان اینکه بلایا و فوریت‌ها، به‌ویژه جنگ، اختلالات شدیدی در کارکرد جامعه ایجاد می‌کنند، گفت: در این میان، تاب‌آوری جامعه بدون تاب‌آوری زنان ممکن نیست؛ زیرا زنان هسته اصلی خانواده و اجتماع را می‌سازند و نقشی محوری در تاب‌آوری فردی، خانوادگی و اجتماعی ایفا می‌کنند.
او افزود: ویژگی‌های منحصربه‌فرد زنان همچون ایفای همزمان نقش‌های مادری، همسری، تأمین‌کنندگی و محافظت، حفظ انسجام خانوادگی در بحران‌ها، تطبیق با تغییر ناگهانی نقش‌های جنسیتی، استفاده از هوش هیجانی و شبکه‌سازی غیررسمی با سایر زنان در کمپ‌های اضطراری و جامعه، و توانایی حفظ عملکرد حرفه‌ای، روانی و اجتماعی، اهمیت ارتقای تاب‌آوری آنان و سرمایه‌گذاری بر روی این فرایند را دوچندان می‌کند.
دهقانی با بیان اینکه تاب‌آوری فردی به معنای توانایی حفظ کارکرد روانی و اجتماعی پس از تجربه تروما و فقدان است، ادامه داد: تاب‌آوری جمعی نیز به ظرفیت یک جامعه برای بازسازی هنجارها، روابط اجتماعی و اقتصاد پس از پایان جنگ اطلاق می‌شود که در این دو بعد کلی، زنان نقش مؤثری ایفا می‌کنند.
این متخصص سلامت در بلایا و فوریت‌های پزشکی گفت: نقش کلیدی زنان در بازسازی جامعه پس از بحران به خصوص جنگ در چهار حوزه برجسته دیده می‌شود. نقش آنها در تاب‌آوری اقتصادی خانواده و اجتماعی همچون مدیریت منابع کمیاب، ایجاد مشاغل کوچک خانگی، جایگزینی نیروی کار برای درآمدزایی؛ کمک در بازسازی روانی جامعه که به نوعی با استفاده از روایت‌درمانی جمعی، منجر به کاهش خشونت جامعه خواهد شد. زنان در غیاب احتمالی مردان در دوران جنگ، ناگهان نان‌آور خانواده می‌شوند و همزمان انسجام عاطفی خانواده را حفظ می‌کنند. آنها از هوش هیجانی و شبکه‌سازی غیررسمی مانند گروه‌های همیاری زنان همسایه بهره می‌برند تا نسخه جدید قوی‌تری از خود را شکل دهند. زنان همچنین با ایجاد شبکه‌های غیررسمی برای تبادل اطلاعات صحیح، غذا، دارو و یافتن عزیزان گم‌شده، سرمایه اجتماعی جامعه را در بحران حفظ می‌کنند.
او افزود: همزمانی هفته ملی سلامت بانوان ایران (۲۴ تا ۳۰ مهرماه) با هفته کاهش خطر بلایا، فرصت مناسبی برای بازخوانی نقشی است که زنان در ارتقای تاب‌آوری خانواده و جامعه ایفا می‌کنند. امسال شعار جهانی روز کاهش خطر بلایا «تاب‌آوری از خانه آغاز می‌شود» انتخاب شده است؛ شعاری که به‌روشنی بر اهمیت خانه و خانواده به‌عنوان نخستین سنگر جامعه در برابر بحران‌ها تأکید دارد.
دهقانی ادامه داد: در همین حال، هفته ملی سلامت بانوان نیز با محوریت سلامت و تاب‌آوری بانوان در حال برگزاری است. این همزمانی، پیامی روشن در خود دارد؛ بدون سلامت و توانمندی بانوان، خانه‌ای تاب‌آور شکل نمی‌گیرد و بدون خانه‌های تاب‌آور، جامعه‌ای مقاوم در برابر بحران‌ها نخواهیم داشت. اگر خانواده را نخستین سنگر جامعه در برابر بحران‌ها بدانیم، بی‌تردید زنان از مهم‌ترین معماران پایداری این سنگر هستند.
او گفت: تجربه بحران‌های مختلف در ایران و جهان نشان داده است که زنان در شرایط دشوار، بیش از هر زمان دیگری نقش تعیین‌کننده خود را در حفظ تعادل عاطفی خانواده، استمرار زندگی روزمره و مراقبت از اعضای خانواده به خصوص گروه های آسیب پذیر آشکار می‌کنند. زنان نه‌تنها در معرض آسیب‌های جسمی و روانی بیشتری قرار دارند، بلکه به دلیل مسئولیت‌های مضاعف خانوادگی، فرهنگی و اجتماعی، فشار بیشتری را در دوره بحران و پس از آن تحمل می‌کنند، اما همین مسئولیت‌ها آنان را به «مدیران غیررسمی بحران» تبدیل کرده است؛ افرادی که محور ثبات خانواده و جامعه هستند و می‌توانند از دل یک فاجعه، فرصت اجتماعی بیافرینند.
این متخصص سلامت در بلایا و فوریت های پزشکی با تاکید بر اینکه زنان دارای نقش محوری در تحکیم بنیان خانواده و افزایش تاب‌آوری اجتماعی دارند، گفت: زن در خانواده مقاوم نقش اساسی دارد و می‌تواند با مدیریت بحران، تربیت نسل مقاوم و حفظ آرامش در شرایط بحرانی، خط مقدم پایداری در خانه را حفظ کند. آموزش با موضوعاتی همچون چالش‌های روانی در روزهای بحران، اقدامات پیشگیرانه، کمک‌های اولیه، مدیریت شرایط خانواده در نبود برق و گاز، تاب‌آوری اجتماعی، مهارت‌هایی است که دقیقا در راستای اهداف هفته کاهش خطر بلایا و شعار «تاب‌آوری از خانه آغاز می‌شود» قرار دارند و باید به زنان جامعه ارائه شود.
او گفت: زنی که از سلامت جسمی و روانی برخوردار است، می‌تواند در لحظه بحران تصمیم‌های درست بگیرد، اعضای خانواده را مدیریت کند و آرامش را به خانه بازگرداند. به همین دلیل است که هفته ملی سلامت بانوان و هفته کاهش خطر بلایا را نمی‌توان دو موضوع جداگانه دانست؛ سلامت بانوان، پیش‌نیاز تاب‌آوری خانواده است. این باور باید در تمام لایه‌های جامعه و حاکمیت تقویت شود که باید نگاه سنتی به زنان به‌عنوان افراد آسیب‌پذیر را کنار گذاشت و آنان را به‌عنوان کنشگران فعال در مدیریت بحران شناخت و به‌طور رسمی در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های بحران‌محور مشارکت داد. از سوی دیگر، آموزش خانه‌به‌خانه و توانمندسازی زنان در زمینه مهارت‌های مقابله با بحران، می‌تواند مسیر عملی و مؤثری برای ارتقای تاب‌آوری جامعه باشد.
دهقانی همچنین ادامه داد: تبعیض جنسیتی، مشکلات اقتصادی، خشونت‌ها، کمبود محصولات بهداشتی زنانه و سرپرستی خانوار در نوجوانی از جمله چالش‌های ویژه و عوامل تهدیدکننده تاب‌آوری زنان در بحران است. آموزش کمک‌های اولیه روانی، مهارت‌های بقا در جنگ و مدیریت پناهگاه‌ها به زنان، گنجاندن بسته‌های ویژه قاعدگی، بارداری و زایمان در بسته‌های کمک‌رسانی بشردوستانه، وام‌های کوچک بدون ضامن برای کارآفرینی زنان پس از بحران، درمان تروماها با رویکرد زن‌محور و گروه‌های همیار همسال، حمایت قانونی از زنان سرپرست خانوار، تشکیل شبکه‌های محلی زنان برای مدیریت بحران و بهره‌گیری از تجربیات زنان مسن به‌عنوان مشاوران اجتماعی و مربیان نسل جوان از جمله راهکارهای ارتقای تاب‌آوری زنان جامعه است.
او همچنین گفت: حمایت از زنان شاغل در حوزه سلامت نیز با مدیریت استرس، اعطای پاداش حضور در تیم‌های عملیاتی و میدانی، ایجاد فضای امن روانی در مراکز بهداشت و درمانی، سیستم چرخش نیروی انسانی، حمایت از مادران شاغل و ایجاد فضای مناسب برای نگهداری فرزند از جمله راهکارهای مؤثر برای ارتقای تاب‌آوری است.
این متخصص سلامت در بلایا و فوریت‌های پزشکی در پایان صحبت‌هایش گفت: در نهایت اگر می‌خواهیم جامعه‌ای تاب‌آور بسازیم، باید از خانه شروع کنیم؛ و اگر می‌خواهیم خانه‌ای تاب‌آور بسازیم، باید از سلامت و توانمندی بانوان آغاز کنیم.
منبع: ایرنا
