به گزارش متادخت، وقتی از تصویر زن در سینمای مستند صحبت میکنیم دو دیدگاه بیشتر جلوه میکنند، گاهی زنان بخشی از یک روایت هستند و به شکل طبیعی در فرایند رویداد نقش خود را بازی میکنند، گاه نقش اول یک فیلمند. مانند «یک وجب خاک» ساخته نیما مهدیان که با تمرکز بر شخصیت یک زن- مادر پیش میرود یا فیلم «عزیز» ساخته مهدیه سادات محور که درباره مادر خانواده است. نگاه افراطی، با تمرکز بر زنانی که نقشی متوسط و معمولی در جامعه دارند و مشابه آنها فراوان است، قصد دارد از آنها قهرمان بسازد و یک زن معمولی را به عنوان الگو و نماد مطرح کند، این دیدگاه هویت واقعی زنان و نقش موثر آنها در اجتماع امروز را قربانی میکند.
در تعدادی از مستندهایی که سال ۱۴۰۴ ساخته شده، بر حضور زنان تمرکز شده است، رخدادهای چند سال اخیر «زنان» را محور و محل توجه قرار داده است، در سینمای داستانی به دلیل رشد ابتذال و تولید آثار بی هویت، کنشمندی و فعالیت زنان ثبت و تکثیر نمیشود، اما در سینمای مستند، این حضور به چشم میآید.
ماریا ماوتی در «نامش زن» به بهترین شکل مجموعهای از زنان ایرانی را تصویر کرده و به آنان ادای احترام کرده است. فیلم این بانوی جوان، درباره زنان، خانوادهها و دخترانی است که در شیرخوارگاه فعالیت دارند و در جنگ دوازده روزه، از نوزادان مراقبت کردند. نگاه و رویکرد ماوتی به زنان ایرانی، تصویری مقتدر، منعطف و درستکار از آنها نشان داده، کمتر تصویری از این دست در سینمای مستند، از زنان امروز به یادگار مانده است.
در «پوتینهای زنانه» سیدمصطفی سیدالحسینی، روایتی از روزهای جنگ در خرمشهر و دسته دختران دارد. یک فیلم قهرمانانه درباره دختران جوانی که در فضای مردانه جنگ، حضور خود را به رخ میکشند. سالها پیش منیر قیدی در «دسته دختران» به این موضوع اشاره کرده، اما «پوتینهای زنانه» به دلیل تمرکز بر روایت واقعیت، بیش از «دسته دختران» دوست داشتنی و تاثیرگذار و قهرمانانه است.
در «راش» که به واکنش مردم به حمله اسرائیل اشاره دارد، در دقایق نخست نیما مهدیان زنان و خانوادههایی را نشان میدهد که از حمله، متاثر هستند، زنانی که جنگ را نمیخواهند و نسبت به آن موضع دارند. شجاعت فیلمساز در شنیدن صدای این گروه از جامعه مهم است. در بخشهای بعدی فیلم، نیما مهدیان تعادل ایجاد کرده و همه اقشار و گروههای اجتماعی را نشان میدهد، آنها که با جنگ شوخی میکنند، آنها که در هیئت به عزاداری امام حسین (ع) بیش از جانشان اهمیت میدهند، دختران داغدار عشق و …
در «صغری رئیس» سیدصادق کاظمی یک زن سالخورده ویژه را انتخاب کرده، زنی که در باغ و خانه خود یک حکمران مستبد است و سعی میکند روزهای سالخوردگی و تنهایی را با حفظ اقتدار گذشته پیوند بزند. نزدیک شدن به روحیه و احوال این زن، امتیاز این مستند است.
سارا طالبیان در «برای کیان» جای خالی مادر برای کودکی که در حمله اسرائیل، مجروح شده به تصویر میکشد، او در «رویای ناتمام» به اعضای تیم فوتسال زنان ایران پرداخته، دخترانی جوان با آرزوهای بزرگ که روحیه جنگاوری و تلاش برای پیروزی را در خود زنده نگه داشتهاند. فیلمساز با نزدیک شدن به اعضای تیم، دشواریهای حضور آنها در تیم ملی و تلاششان برای سرفرازی را ثبت کرده است.
نکته جالب در تولیدات امسال این است که فیلمسازان زن اگر چه پرکارتر از دورههای قبل بودهاند، اما صرفا به سمت ساخت آثار زنانه نرفتهاند. به عنوان نمونه سپیده سپهی در «کوروش» به سراغ پیوند قلب و اهدای عضو رفته است. یا زهرا نیازی در «رودخانهای زیر رودخانه» درباره خشکسالی در اصفهان صحبت کرده است. تنوع و تکثر آثار زنان در سال ۱۴۰۴ در حوزه سینمای مستند، بسیار بیش از سینمای داستانی و مهمتر و موثرتر بوده است.
منبع: آنا
