به گزارش متادخت، ۵ اسفند، روز بزرگداشت زن و زمین در ایران باستان با نام «جشن سپندارمذگان گرامی داشته میشود. این روز یادآور جایگاه ویژه زنان در جامعه و خانواده است و زمین بهعنوان نماد پرورشدهنده حیات مورد احترام قرار میگیرد. زن و زمین دو عنصر به هم پیوسته و حیاتی در فرهنگ ایران باستان تلقی میشوند؛ زن پرورشدهنده خانواده و زمین پرورشدهنده زندگی است. این پیوند محور اصلی جشن و اهمیت مشترک آنها در تداوم حیات را نشان میدهد.
زنان و محیطزیست
در حوزه محیط زیست و نقش زنان، بر تقویت نهادهای غیردولتی فعال متشکل از زنان در عرصه محیط زیست تأکید شده است. آموزشهای زیستمحیطی برای زنان روستایی، افزایش حضور غیرتبعیضآمیز زنان در برنامههای اجتماعی و بهرهگیری از الگوهای نوین آموزش محیط زیست از محورهای مهم این رویکرد است. همچنین برنامهریزی مشارکتی زنان، حضور آنان در حوزه مدیریت محیط زیست و ضرورت تغییر و بازنگری در قوانین و استانداردهای زیستمحیطی مورد توجه قرار دارد.
تشبیه زن به زمین از دیرباز در فرهنگها وجود داشته و ویژگیهای زایش و پرورش زنان با طبیعت مقایسه شده است. این قیاس به نقشهای سنتی زنان و دختران اشاره دارد؛ نقشهایی که شامل پرورش غذا، جمعآوری آب و سوخت و مراقبت از دیگران بوده است. در گذر زمان، زنان به اهمیت محیطزیست و ضرورت حفظ آن پی بردهاند.
نقش زنان
تحقیقات نشان میدهد زنانی که در کشورهای صنعتی زندگی میکنند، تمایل بیشتری به استفاده از وسایل سازگار با محیطزیست، مصرف غذاهای ارگانیک، بازیافت زبالهها و بهینهسازی مصرف انرژی دارند. زنان بهعنوان نقشآفرینان اصلی در تربیت، مسئولیت پرورش نسلها را بر عهده دارند و افزایش آگاهی زیستمحیطی آنان میتواند به پرورش نسلهای دوستدار طبیعت منجر شود.
مدیریت زباله و مصرف منابع
اگر زنان برنامههای زیستمحیطی مناسبی برای نظافت خانه، شستوشوی خودرو، تفکیک زباله در مبدأ و استفاده مجدد از زبالهتر برای تهیه کود آلی داشته باشند، بخش قابلتوجهی از مشکلات زیستمحیطی کاهش مییابد. تغییر سبک زندگی شهروندان عامل اصلی کاهش تولید زباله است و نقش زنان در تغییر زندگی روزمره خانوادهها تعیینکننده است.
از جمله راهکارها میتوان به کاهش استفاده از ظروف یکبار مصرف، جایگزینی دستمالهای پارچهای به جای دستمال کاغذی، بخشیدن یا فروش وسایل غیرضروری، استفاده مجدد از وسایل پلاستیکی و کاغذی، تعمیر وسایل و استفاده دوباره از آنها، و تفکیک زباله در مبدأ اشاره کرد. همچنین استفاده از باتریهای شارژی و جایگزینهای طبیعی به جای مواد شیمیایی، خرید کالاهای بادوام و نگهداری و تعمیر بهموقع آنها، تهیه غذای سنتی و کاشت گیاهان خوراکی در باغچههای کوچک، نمونههایی از اقدامات عملی در خانه است.
حفاظت از طبیعت
پرهیز از شکار حیوانات، جلوگیری از روشن کردن آتش در مناطق بکر، خودداری از نوشتن یادگاری روی سنگها و دیوار پناهگاهها، دوچرخهسواری، پیادهروی، استفاده از وسایل نقلیه عمومی، کاهش مصرف بطریهای آبمعدنی، استفاده از گوشی به جای کاغذ برای یادداشتبرداری و توجه به حیوانات از جمله راهکارهای حفاظت از محیطزیست است.
همچنین کاشت درختان نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا و مقابله با اثرات گلخانهای دارد.
آموزش و تربیت فرزندان
زنان علاوه بر نقش مؤثر در حفاظت از محیطزیست، مسئول تربیت کودکان هستند و آشنایی آنان با مسائل زیستمحیطی میتواند بر عملکرد فرزندان نیز تأثیرگذار باشد. زنان در بسیاری از خانوادهها مدیریت اقتصادی خانوار، مدیریت آب، انرژی و تفکیک زباله را بر عهده دارند. آموزش زنان در حوزه محیطزیست میتواند کمکهای قابل توجهی به جامعه کند و نسلهای آینده را با فرهنگ و سواد زیستمحیطی پرورش دهد.
نقش زنان در مصرف آب وانرژی
مصرف آب و انرژی در خانه قابل مدیریت است؛ هر دقیقه باز بودن شیر آب بین ۱۰ تا ۲۰ لیتر آب تصفیهشده هدر میرود. استفاده از ماشینهای لباسشویی و ظرفشویی کممصرف، انتخاب منازل نورگیر و استفاده مناسب از نور طبیعی، کاهش یک درجه دمای منزل و رعایت اصول مصرف انرژی از دیگر راهکارها است. همچنین زبالهتر قابلیت تبدیل به کمپوست و زباله خشک امکان بازیافت دارد و زنان میتوانند این اصول را در خانه رعایت کنند.
کنشگری اجتماعی زنان
زنان میتوانند فرهنگ جمعآوری زباله از طبیعت را آموزش دهند و در ترویج رفتارهای صحیح زیستمحیطی نقشآفرینی کنند. نیمی از جمعیت جهان را زنان تشکیل میدهند و سهم قابل توجهی در سالمسازی و حفظ محیطزیست و آموزش آن به نسلهای آینده دارند. کنشگری محیطزیستی از حوزه مردانه خارج شده و زمینه حضور زنان را فراهم کرده است. زنان به دلیل نزدیک بودن به طبیعت و نقشهای خانوادگی، میتوانند تأثیرگذاری زیادی در حفاظت از محیطزیست داشته باشند.
زنان نخستین بازندگان تخریب
محیطزیست و در عین حال برندگان حفاظت از آن هستند. آنها عامل اصلی اصلاح فرهنگ مصرف، برنامهریزی محیطزیست در خانه و محله و انتقال سواد زیستمحیطی به نسلهای آینده هستند. با وجود نزدیکی زنان به طبیعت، مشکلاتی مانند فقر و نبود آموزش مانع ایفای نقش مؤثر آنان در حفاظت از محیطزیست شده است.
آموزش و توانمندسازی
حفاظت از محیطزیست صرفاً از مسیر قوانین و سیاستهای کلان امکانپذیر نیست و باید از سطح خانواده آغاز شود. حضور زنان در آموزش عالی و ارتقای دانش آنان فرصت مهمی برای بهبود شرایط محیطزیستی فراهم میکند. آموزشهایی مانند مدیریت پسماند، بهینهسازی مصرف انرژی، اصلاح الگوی مصرف آب و استفاده مجدد از منابع در واحد خانواده قابل اجراست و نتایج مثبت و پایداری دارد.
معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست بر لزوم توانمندسازی زنان برای صرفهجویی در مصرف انرژی تأکید کرده و نمونه طرح «ماپ» در شمال کشور نشان داده است آموزش تفکیک پسماند و تولید کمپوست در خانه مؤثر است. خانهها و زنان بهعنوان نخستین و مهمترین حلقه در زنجیره حفاظت از محیطزیست نقشآفرین هستند و این مسیر نیازمند حمایت سیاستگذاران است.
۵ اسفند، روز زن و محیطزیست، فرصتی است تا یادآوری شود زنان ستون اصلی خانواده و جامعه در مسیر حفاظت از طبیعت هستند و آموزش، توانمندسازی و حمایت آنان برای توسعه پایدار و حفاظت از محیطزیست حیاتی است.
منبع: فارس
