به گزارش متادخت، گروه سنی که به نظر میرسد در سایه غفلتها، آسیبهای بسیاری را متحمل شده، نوجوانان هستند. وضعیتی که کارشناسان میگویند برآمده از ضعف شناختی و رفتاری بزرگسالان است.
تقریباً تمامی والدین از رفتارهای فرزندان نوجوان خود گلهمندند. از نوع نگاه آنها به مسائل گرفته تا مسئولیت پذیری، برنامه ریزی و شکل زندگی. اما آیا دوران نوجوانی، دورهای تلخ است که باید منتظر روزها و سالها بود تا سپری شود و والدین خلاصی یابند؟ زهره احمدی، یکی از فعالان حوزه نوجوان نظرات دیگری دارد و در بسیاری از مواقع رفتارهای نوجوانی را اقتضای زمانه، شرایط و حتی رفتار خود والدین میداند. گفتگوی با او را به منظور آشنا شدن با نیازهای نوجوانان بخوانید.
- اولین باری که با نوجوانها کار کردید کی بود و چرا این مسیر را انتخاب کردید؟
اولین بار حدود 8 سال پیش با حوزه نوجوان مواجه داشتم. نوجوانان در حلقههای صالحین دور هم جمع میشدند و آنجا از دغدغهها و برنامههای خود میگفتند. این حلقهها با یک مربی پیش میرفت و برای من فرصتی جهت آشنا شدن با دنیای نوجوانان بود.
- مهمترین دغدغه تربیتی نوجوانان را در چه میبینید؟
فکر میکنم بزرگترین خلأیی که در تربیت فرهنگی نوجوانان است این است که ما نمیخواهیم تفاوت نسلی نوجوانان با نسل قبل از خودشان را بپذیریم. بیشتر مواقع وقتی مسائل و مشکلات نوجوانان را مطرح میکنیم، ناظر به نوجوان امروز نیست و در واقع ما با مقایسه نوجوان امروز با نوجوان نسل قبل مشکلات را مطرح میکنیم. و توقع داریم نوجوان این دوره شبیه نوجوان دورۀ قبل باشد. در صورتی که اگر اقتضائات نوجوان امروز را بشناسیم میبینیم خیلی از خلأها اساساً خلأ نیست و بیشتر اقتضای سن آنهاست.
- مرز بین رفاقت و مربیگری را چطور حفظ میکنید؟
اگر بخواهم راجع به مرز بین رفاقت و مربیگری صحبت کنم، باید بگویم نقطه عطف ارتباطی پاسخ به نیاز نوجوان در شنیده شدن و دیده شدن است. خلأیی که نوجوان امروز در ارتباط با بزرگسالان دارد این است که هر زمان که میخواهد خواستههای خود را مطرح کند ما بزرگسالان به شکل مناسبی گوش ندادیم و به دنبال مقابله با او بودیم. اگر مربی ارتباط خود را طوری تنظیم کند که در عین حال که احترام و کرامتش حفظ میشود، شنونده خوبی نیز باشد به طبع نتیجه بهتری خواهد گرفت.
- چه اشتباه رایجی باعث میشود نوجوانها از برنامههای فرهنگی زده شوند؟
یکی از اشتباهات رایج در کارهای فرهنگی از دو منظر محتوا و قالب است. در منظر محتوا گاهی نمیتوانیم نیازسنجی کنیم و سراغ موضوعاتی میرویم که نیاز نوجوان نیست و به دلیل پرداخت نادرست با نیاز نوجوان، با محتوایی که تولید کردیم نمیتواند ارتباط برقرار کند. منظر بعدی، قالب است یک وقتهایی ممکن است دچار شعارزدگی بشویم و حتی گاهی محتوای خوب را در قالب خوب و مناسب ارائه نمیدهیم و دل نوجوان را میزند. قالبها شاید به روز نشده باشند و جذابیت نداشته باشند.
- کار با دختران نوجوان سخت است یا پسران و چرا؟
من با پسران نوجوان کار نکردم و نمیتوانم مقایسه کنم. اما در خصوص دختران میتوانم بگویم دختران امروز و زنان فردا در موضوع هویتیابی با چالش بیشتری مواجه هستند. شاید برای پسران این مسئله راحتتر است اما اینکه یک دختر بیابد که چه مسیری را برای زندگی خود بچیند سخت است. اینکه بتوانیم به دختران یاد بدهیم هویتیابی را بشناسند و چگونه به آن دست یابند مهم است. لازم به ذکر است، به دلیل روحیه لطیف دختران کار با آنها شیرینی و جذابیت خود را دارد.
- چه سوءبرداشتهایی درباره دختران نوجوان در جامعه وجود دارد؟ و چه خلأیی در برنامههای فرهنگی ویژه دختران میبینید؟
همان طوری که گفتم ما در خصوص دختران نوجوان یک سری برچسبها را به آنها میزنیم. اینکه ناهنجار هستند. در چارچوب نمیگنجند. پرتنش، ضد جامعه و ضد خانواده هستند. وقتی با با این پیش فرضها جلو میرویم، بیش از اینکه مسیر را برایش هموار کنیم، تصور میکنیم با فردی مواجهیم که پر از مشکلات است و ما باید او را درمان کنیم. در صورتی که اینطور نیست و اگر ببینیم به عنوان مثال نوجوانان این دهه زیست مجازی دارند و این ناگزیر است. اگر چنین موضوعی را بپذیریم مواجه ما متفاوت خواهد بود. تا اینکه مرتب بگوییم اینها همش سرشان در گوشی است و معتاد به فضای مجازی شدند. باید بدانیم زمانه ما اقتضائاتی را برای نوجوانان ایجاد کرده که خودش هم انتخاب نکرده است و به همین دلیل لازم است عینک بدبینی را برداریم و بیشتر ویژگیهای نوجوانی امروز را بشناسیم و اگر مثلاً انتظاراتی داریم که برآورده نمیشود فوراً برچسب نزنیم که بیادب است و غیره. لازم است بیابیم که به چه چیزهایی نیاز دارند تا مسیر درست را به آنها بیاموزیم.
- مهمترین پیامی که باید به دختران نوجوان امروز برسد چیست؟
بهترین و مهمترین پیامی که باید به دختر نوجوان این دوره انتقال داد این است که قدر خودش را بشناسد.این مهمترین چیز است و یک بخشی به آن دختر و بخش زیادی به جامعه، رسانه، تلویزیون و مدرسه برمیگردد. اینکه چه مؤلفههایی برای دختران قائلیم تا احساس ارزشمندی بکند. امام علی میفرمایند که «کسی که قدر خود را نشناسد هلاک شده است.»
اگر دختران ما گاهی خارج از چارچوب میروند دست به مسائلی میزنند که به زیان خودشان تمام میشود به این دلیل است که ارزشمندی خودش را نشناخته است. این را از طرف خودمان، خانوادهها و جامعه میدانم که باید نشان میدادیم که چه ارزشهایی در وجود خود دارد.
- نقش فضای مجازی در ارائه باور، عقیده و اندیشه را چقدر مؤثر میدانید؟
فضای مجازی یک زیست بوم برای نوجوانان است و نمیتوانیم انکارش کنیم. بعد از کرونا بسترهای یادگیری و تعامل در فضای مجازی ایجاد شد و زندگی نوجوان امروزی خیلی به فضای مجازی گره خورده است. اما این را هم در نظر بگیریم که ما نمونههای موفق از ارتباط حضوری و ارتباط مربی، معلم و پدر و مادر داشتیم. بنابراین اگر چه این فضا مهم است و بخشی از آن هم قابل کنترل نیست ولی نباید اثرگذاری بخش حضوری ارتباط گیری با نوجوانان را نادیده بگیریم. یک سری رویههای خلاقانه را دیدهایم که حتی به ارتباط مجازی ترجیح دادهاند و انتقال پیام و ارتباطات از این طریق میتواند مهم باشد به شرط اینکه برنامهای برای آن داشته باشیم و دور از دنیای نوجوان نباشیم. اول نوجوان را بشناسیم و اگر آسیبی متوجه نوجوان است بتوانیم برنامهای ارائه دهیم.
- به نظر شما مدارس و والدین چه کم کاریهایی در تربیت فکری نوجوان امروزی دارند؟
به اعتقاد من مدارس و والدین باید از شیوههای یادگیری قدیمی فاصله بگیرند. باید قبول کنیم که آموزش و پرورش باید مرتب و سالیانه بازبینی شود. ببینیم چه تغییری در حال وقوع است و متناسب با آن آموزشهای جدیدی ارائه کنیم. وقتی با روال قبلی پیش برویم نتیجه مطلوبی نمیگیریم. اگر به سمت روشهای خلاقانه یادگیری برویم و هر معلمی در کلاس درس خودش این دغدغه را داشته باشد که بیشتر از نوجوانان یاد بگیرد و شیوهها را به روز کند، و والدین هم پا به پای بچهها آگاهی خود را از فضایی که بچهها درون آن زیست میکنند ارتقا دهند و آن موقع است که میتوانند نکات مثبت فرزند خود را بیشتر ببینند و اینطور نباشد که منتظر اتمام دوران نوجوانی باشند. چنین نگاهی درست نیست و باید در همین دوران نوجوانی خیلی از مسائل را برای نوجوانان رقم بزنیم. این موضوع اهمیت ویژه دارد و برای تربیت مؤثر نوجوانان باید به آنها توجه کنیم.
- ممنون از وقتی که در اختیار ما گذاشتید.
